انواع ملح آهن

انواع ملح آهن

کمبود آهن و نیاز به انواع ملح آهن

کمبود آهن یکی از شایع ترین مشکلات تغذیه ی در جهان است که می‌تواند منجر به کم‌خونی فقر آهن و مشکلات مرتبط با سلامت شود. بنابراین استفاده از مکمل‌های آهن برای پیشگیری و درمان کم‌خونی ضروری است. مکمل‌های آهن در اشکال مختلفی مانند فروس سولفات، فروس گلوکونات، فروس فومارات و فروس بیس‌گلیسینات عرضه می‌شوند که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. فروس سولفات به عنوان یکی از رایج ترین اشکال با جذب بالا شناخته می‌شود، درحالی که فروس بیس‌گلیسینات بدلیل تحمل گوارشی بهتر و عوارض کمتر مورد توجه قرار گرفته است. انتخاب نوع مناسب مکمل آهن بر اساس شرایط و نیاز های فردی و با مشورت پزشک انجام می‌شود.

چرا مصرف آهن ضروری است؟

مصرف آهن به‌عنوان یکی از ضروری‌ترین مواد معدنی برای بدن، از اهمیت بالایی برخوردار است. آهن نقش حیاتی در تولید هموگلوبین، پروتئینی که وظیفه حمل اکسیژن در خون را برعهده دارد، ایفا می‌کند. بدون مقدار کافی آهن، بدن قادر به تولید هموگلوبین کافی نخواهد بود که این امر می‌تواند منجر به کم‌خونی فقر آهن شود.

کم‌خونی نه تنها موجب خستگی و ضعف می‌شود، بلکه عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف می‌کند و توانایی بدن درمقابله با بیماری‌ها را کاهش می‌دهد. همچنین آهن برای حفظ سلامت عمومی، افزایش سطح انرژی و بهبود تمرکز و عملکرد ذهنی ضروری است. به همین دلیل، مصرف مکمل های آهن برای افرادی که در معرض کمبود آهن هستند یا نیاز بیشتری به این ماده معدنی دارند، توصیه می‌شود.

مطالعه مقاله معرفی 10 بهترین قرص آهن

آهن المنتال چیست؟

آهن المنتال، عددی است که بر روی بسته بندی اکثر مکملهای آهن نوشته شده است و میزان آهن قابل جذب یک مکمل آهن را نشان می دهد، شاید جالب باشد بدانید که همیشه تمامی دوز مکمل آهنی را  که مصرف می کنیم جذب بدن نمی شود؛ در بسیاری از مواقع، مقداری از آن دفع شده و یا در نقاط دیگر بدن به جز در ساخت گلبول قرمز شلاته می شود.

مقدار کل آهن موجود در قرص آهن که توسط بدن قابلیت جذب دارد را آهن المنتال می گوییم و هر یک از مکمل های آهن بر اساس نوع ملح آهن به کار رفته در آنها، درصد متفاوتی از آهن المنتال (قابل جذب) را دارا می باشند. میزان آهن مورد نیاز هر فردی بر اساس شدت کم خونی، سن، جنس و … متفاوت می باشد. برای اطلاع از میزان آهن مورد نیاز خود، باید  قبل از هر اقدامی، آزمایش خون انجام دهید و بر اساس میزان آهن، فریتین خون خود و با مشورت پزشک یا داروساز، نوع مکمل آهن خود را انتخاب کنید.

بهترین زمان مصرف قرص آهن

انواع ملح آهن

– فروس سولفات

یکی از رایج‌ترین و ارزان‌ترین شکل آهن در بازار است. این مکمل دارای جذب بالایی است، اما ممکن است عوارض گوارشی مانند یبوست و ناراحتی معده ایجاد کند. فروس سولفات اغلب به عنوان خط اول درمان برای کم خونی فقر آهن استفاده می‌شود.

– فروس گلوکونات

این نوع آهن نسبت به فروس سولفات تحمل بهتری در دستگاه گوارش دارد و عوارض کمتری ایجاد می‌کند. اگرچه میزان آهن موجود در آن نسبت به فروس سولفات کمتر است، اما برای افرادی که معده حساس دارند مناسب‌تر است.

– فروس فومارات

دارای غلظت بالایی از آهن است و به خوبی جذب می‌شود. این نوع آهن همچنین ممکن است عوارض گوارشی داشته باشد، اما به‌دلیل محتوای آهن بالاتر، دوز‌های پایین‌تری برای تامین نیاز‌های بدن کافی است.

– فروس بیس گلیسینات

این نوع ملح آهن به دلیل ترکیب با آمینو اسید گلیسین، جذب بسیار خوبی دارد و کمترین عوارض گوارشی را ایجاد می‌کند. به همین دلیل برای افرادی که مشکلات گوارشی دارند، یا تحمل انوع دیگر آهن را ندارند، بسیار مناسب است.

– آهن پلی‌ساکارید

این نوع آهن نیز به خوبی توسط بدن جذب می‌شود و عوارض گوارشی کمی دارد. این مکمل برای افرادی که به دنبال یک منبع آهن آهسته‌رهش  و کم عارضه هستند، گزینه مناسبی است.

توضیحات در مورد مقدار:

•  فروس گلوکونات: 12% آهن المنتال (اگر بر روی بسته بندی مکمل شما نوشته شده باشد فروس گلوکونات 40 میلی گرم فقط 4.8 میلی گرم این مکمل جذب می شود)
•  فروس سولفات: 20% آهن المنتال (اگر بر روی بسته بندی مکمل شما نوشته شده باشد فروس سولفات 40 میلی گرم فقط 8 میلی گرم این مکمل جذب می شود.)
•  فروس فومارات: 33% آهن المنتال (اگر بر روی بسته بندی مکمل شما نوشته شده باشد فروس فومارات 40 میلی گرم فقط 13.2 میلی گرم این نوع آهن جذب می شود)
•  آهن کربونیل:  100% آهن المنتال (اگر بر روی بسته بندی مکمل شما نوشته شده باشد آهن کربونیل 40 میلی گرم یعنی تمامی 40 میلی گرم جذب می شود)

نکته: هر چه میزان آهن المنتال کمتر باشد، عوارض گوارشی نیز کمتر است. (بنابراین بیمارانی که مشکل گوارشی دارند می توانند از املاحی همچون فروس گلوکونات که آهن المنتالشان کمتراست، استفاده کنند).

تفاوت های انواع ملح آهن

تفاوت اصلی انواع ملح آهن به سه عامل برمی‌گردد: نوع آهن (فروس یا فریک)، میزان آهن خالص (المنتال)، و جذب و عوارض گوارشی

در جدول زیر رایج‌ترین انواع ملح آهن موجود در مکمل‌ها را با هم مقایسه کرده‌ایم:

دو نوع اصلی: فروس در مقابل فریک

تمایز اصلی در شیمی این نمک‌هاست:

• نمک‌های فرو (Ferrous / Iron II): این نوع آهن، قابل جذب‌تر است زیرا بدن می‌تواند مستقیماً از آن استفاده کند. به همین دلیل، در اکثر مکمل‌های خوراکی توصیه شده از این دسته استفاده می‌شود .

• نمک‌های فریک (Ferric / Iron III): این نوع آهن پایدارتر است اما بدن ابتدا باید آن را به نوع فروس تبدیل کند تا جذب شود . به همین دلیل معمولاً جذب کمتری دارد، اما در مقابل، عوارض گوارشی آن کمتر گزارش شده است.

انواع ملح آهن

بیشترین میزان جذب در کدام ملح آهن است؟

میزان جذب آهن در انواع مختلف ملح آهن بستگی به آهن المنتال موجود در آن دارد. فروس سولفات با حدود 20 درصد آهن المنتال جذب خوبی دارد و به طور گسترده استفاده می‌شود. فروس گلوکونات حاوی حدودا 12 درصد آهن المنتال است اگرچه جذب کمتری دارد اما به دلیل تحمل بهتر، برای برخی افراد مناسب تر است. فروس فومارات با 33 درصد اهن المنتال بیشترین غلظت آهن را دارد.

فروس بیس گلایسینات با 20 درصد آهن المنتال نیز جذب بالایی دارد و به دلیل عوارض گوارشی کمتر، موررد توجه بسیاری از افراد است. آهن پلی ساکارید با درصد با درصد متغیری از اهن المنتال به خوبی جذب می‌شود.

کدام ملح آهن بهترین است؟

بر اساس دستورالعمل‌های بالینی معتبر و شواهد علمی موجود، سولفات فرو (Ferrous Sulfate) استاندارد طلایی و بهترین انتخاب خط اول برای درمان کم‌خونی فقر آهن محسوب می‌شود. این انتخاب بر اساس معیارهای اثربخشی اثبات‌شده، هزینه پایین و در دسترس بودنصورت می‌گیرد.

با این حال، “بهترین” بودن یک ملح آهن وابسته به شرایط بیمار و هدف درمانی است. پاسخ قطعی به این سؤال نیازمند بررسی سناریوهای مختلف بالینی است.

از منظر تحمل گوارشی (کاهش عوارض)

در بیمارانی که سولفات فرو را تحمل نمی‌کنند (عمدتاً به دلیل یبوست، تهوع یا درد شکم)، “بهترین” گزینه متفاوت است.

بیس‌گلیسینات فرو: مطالعات نشان داده‌اند که جذب این نوع کمتر تحت تأثیر مواد بازدارنده (مانند چای و قهوه) قرار می‌گیرد. اگرچه هزینه آن بالاتر است، اما بسیاری از متخصصان آن را برای بیماران با معده حساس ترجیح می‌دهند.
مالتول فریک و سوکروزومیال آهن: این نسل‌های جدیدتر آهن فریک، برای کاهش عوارض گوارشی طراحی شده‌اند. با این حال، تحقیقات نشان می‌دهد که هیچکدام برتری اثبات‌شده‌ای نسبت به نمک‌های فرو سنتی ندارند.

 از منظر جذب در شرایط خاص

در مواد غذایی: بیس‌گلیسینات فرو نسبت به سولفات فرو در بسترهای غذایی پیچیده مانند شیر و آرد ذرت، جذب بهتری دارد.
در بیماران کلیوی: سیترات فریک در مطالعات نشان داده که برای افزایش فروتین و مدیریت فسفر در بیماران دیالیز کلیوی موثر است، هرچند در افزایش هموگلوبین تفاوتی با سولفات فرو نداشته است.

کدام نوع ملح آهن عوارض گوارشی کمتری دارد؟

تحمل گواشی انواع قرص آهن بسته به نوع و ترکیبات شیمیایی آن ها متفاوت است. فروس سولفات، یکی از رایج ترین انواع آهن، ممکن است باعث بروز عوارض گوارشی مانند یبوست، تهوع و ناراحتی معده شود.

فروس فومارات نیز که دارای غلظت بالایی از آهن المنتال است، ممکن است مشکلات مشابهی ایجاد کند، هرچند دوز های کمتری از آن برای تامین نیاز های بدن به آهن کافی است. این عوارض گوارشی به ویژه در افرادی که سیستم گوارشی حساسی دارند، بیشتر نمایان می‌شود.

از سوی دیگر فروس گلوکونات و فروس بیس گلایسینات به دلیل ترکیب خاصشان، معمولا تحمل گوارشی بهتری دارند و با عوارض کمتری همراه هستند. این مکمل برای افرادی که حساسیت گوارشی بالایی دارند، مناسب‌تر است.

آهن پلی ساکارید نیز به دلیل آزادسازی تدریجی آهن در بدن، معمولا عوارض گوارشی کمتری ایجاد می‌کند و گزینه‌ای مناسب برای افرادی است که نمی‌توانند سایر مکمل‌های آهن را به خوبی تحمل کنند. این ویژگی‌ها باعث می‌شود انتخاب انواع مکمل‌های آهن بسته به نیاز‌های فردی و تحمل گوارشی بسیار حائز اهمیت باشد.

معرفی 10 بهترین قرص آهن

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن لیپوزومال

1. کپسول آیروفیکس دایونیکس فارما

2. کپسول سیدرال فارمانوترا 

3. ویال آهن لیپوزومال بایوبیون زیست تخمیر

4. سوسپانسیون لیپیفر کیمیا کالای رازی

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن پلی ساکارید

1. کپسول ففول مکس اینترا فارم 

2. قرص یونی فرو ابیان دارو

3. پودر آهن فرامکس بیوساینت

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن فروس فومارات

1. کپسول هم لایف لایف آن

2. کپسول فروگلوبین ب12 ویتابیوتیکس

3. سافت ژل فروسیس ویوا تیون

4. کپسول ویتاگلوبین ویتان

5. قرص آیزن پلاس یوروویتال

6. قرص فرفولیک الحاوی

7. قرص ایزی آیرون نکست ساپلمنت

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن فروس گلوکونات

1. قرص آیرون مکس ویتاویوا

2. ویال خوراکی نیوهم چوآ فارم 

3. قرص آیرون پلاس ویتاول

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن فروس گلایسین سولفات

1. کپسول فروفورت گاین دکتر عبیدی

2. کپسول فروفورت دئودنال دکتر عبیدی

3. کپسول آیرون فورت آرین سلامت سینا 

4. کپسول فرو کامپلیت سوپرابیون

5. کپسول آیزن اکتیو یوروویتال

6. کپسول آیروکپ آدریان

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن فروس بیس‌گلیسینات

1. کپسول فمیس مکس اونیو

2. کپسول ویتا فرو نیچرز پلنتی

3. کپسول وانا آیرون نورم لایف

4. قرص فرورال پریمیوم گلدن لایف 

5. کپسول فرکو ویوا تیون

6. کپسول ففول گاین اینترا فارم

7. کپسول ایزی آیرون نچرال ورلد

8. کپسول فرودین آرین سلامت سینا

9. قرص آیرون پلاس هلث برست

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن فروس سولفات

1. قرص فی فومکس شهردارو

2. کپسول فولایرون رازک 

3. کپسول ففول اینترا فارم

4. قرص فریرون داروپخش

5. قرص فروتب شهردارو

6. قرص گلوبیفر فورت اهران تجارت

7. کپسول آیروویت ویتان 

8. قرص فولیکوفر روز دارو 

9. قرص آوی ففول آهن + فولیک اسید آوه سینا 

10. قرص آمی فر-اس امی ویتال

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن آهن پیروفسفات

کپسول فرو پلاس یوروویتال 

کپسول فرو پلاس یوروویتال مکمل درمان کم خونی

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن آهن رئولین

قرص رئول آهن المنتال آلتون

انواع قرص آهن حاوی ملح آهن کربونیل

کپسول زیفمین بهشاد دارو

کپسول زیفمین بهشاد دارو درمان کم خونی

کپسول آهن هم لایف

کپسول هم لایف Haem-Life لایف آن تامین آهن مورد نیاز بدن
درمان کمخونی

هر قرص آهن چند میلی گرم آهن المنتال دارد؟

و

هر قرص آهن حاوی کدام ملح آهن است؟

جدول ملح آهن و میزان آهن در هر قرص (تنظیم توسط دکتر نازنین عالی نژاد)

بهترین زمان مصرف هر ملح آهن

انواع ملح آهن

انتخاب ملح آهن

عوارض هر مدل ملح آهن

انواع ملح آهن

تداخل های انواع ملح آهن با سایر داروها و غذاها

انواع ملح آهن

هر ملح آهن در کدام غذاها وجود دارد؟

انواع ملح آهن به طور طبیعی در غذاها وجود ندارند. آنها به عنوان افزودنی‌های تغذیه‌ای (fortificants) به محصولات غذایی فرآوری‌شده اضافه می‌شوند تا میزان آهن آن محصولات را افزایش دهند. آهنی که به طور طبیعی در غذاها یافت می‌شود، به شکل هِم (heme) در منابع حیوانی و غیرهم (non-heme) در منابع گیاهی است، نه به شکل نمک‌های دارویی مانند سولفات فرو یا فومارات فرو.

انواع ملح آهن مجاز در غنی‌سازی مواد غذایی

بر اساس مقررات سازمان‌های نظارتی معتبر (مانند FDA آمریکا و اتحادیه اروپا)، انواع ملح آهن زیر برای افزودن به مواد غذایی مجاز هستند:

نمک آهن (Iron Salt)	فرمول شیمیایی	کاربرد در صنعت غذا
سولفات فرو (Ferrous Sulfate)	FeSO₄·7H₂O	شیر خشک نوزاد، آرد، غلات صبحانه
فومارات فرو (Ferrous Fumarate)	C₄H₂FeO₄	آرد ذرت، شیر خشک، مکمل‌های غذایی
گلوکونات فرو (Ferrous Gluconate)	C₁₂H₂₄FeO₁₄	زیتون سیاه کنسروی، شیر خشک
پیروفسفات فریک (Ferric Pyrophosphate)	Fe₄(P₂O₇)₃	برنج غنی‌شده، غذای کودک
NaFeEDTA	C₁₀H₁₂FeN₂NaO₈	سس سویا، سس ماهی، آرد غلات
آهن المنتال (Elemental Iron)	Fe	آرد، غلات صبحانه (نوع پودری)
لاکتات فرو (Ferrous Lactate)	C₆H₁₀FeO₆	محصولات لبنی، غذای کودک

تفاوت ملح آهن در صنعت غذا

هر ملح آهن بر اساس ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خود، کاربرد خاصی در صنعت غذا دارد:

ویژگی	سولفات فرو	گلوکونات فرو	فومارات فرو	پیروفسفات فریک
حلالیت در آب	بالا	بالا	کم	بسیار کم
فراهمی زیستی	بالا	بالا	بالا	پایین
واکنش‌پذیری	بالا (تغییر طعم و رنگ)	بالا	متوسط	پایین
مناسب برای	شیر خشک، غذاهای کم‌آب	زیتون، آب میوه	آرد، غذای کودک	برنج، غذاهای فوری

نکته کلیدی: اگرچه سولفات فرو بهترین فراهمی زیستی را دارد، اما به دلیل واکنش‌پذیری بالا می‌تواند باعث تغییر طعم، رنگ و اکسیداسیون چربی‌ها در محصولات غذایی شود. به همین دلیل، در برخی محصولات از نمک‌های کم‌واکنش‌تر مانند فومارات فرو یا پیروفسفات فریک استفاده می‌شود، هرچند جذب کمتری دارند.

آهن طبیعی در غذاها (هِم و غیرهِم)

لازم است بدانید آهنی که به طور طبیعی در غذاها وجود دارد، به شکل نمک‌های دارویی نیست، بلکه به دو شکل زیر است:

آهن هِم (Heme Iron) – قابل‌جذب‌ترین نوع

این نوع آهن در منابع حیوانی یافت می‌شود و جذب آن حدود ۵ برابر بهتر از آهن غیرهم است:

منبع غذایی	میزان آهن (تقریبی)
جگر گوساله (۱۰۰ گرم)	۱۴ میلی‌گرم
گوشت قرمز (۱۰۰ گرم)	۲.۷ میلی‌گرم
صدف و mollusks (۱۰۰ گرم)	۳-۲۸ میلی‌گرم
ماهی تن (۸۵ گرم)	۱.۴ میلی‌گرم
زرده تخم‌مرغ	مقادیر قابل‌توجه

آهن غیرهِم (Non-Heme Iron) – منابع گیاهی

این نوع آهن در گیاهان یافت می‌شود و جذب آن تحت تأثیر عوامل مهارکننده و افزایش‌دهنده است:

منبع غذایی	میزان آهن (تقریبی)
عدس پخته (۱ فنجان)	۶.۶ میلی‌گرم
نخود (۱۰۰ گرم)	۳ میلی‌گرم
اسفناج خام (۱۰۰ گرم)	۲.۷ میلی‌گرم
کوینولا پخته (۱ فنجان)	۲.۸ میلی‌گرم
غلات صبحانه غنی‌شده	متغیر (معمولاً بالا)
تخم کدو، کنجد، بادام	مقادیر متوسط

 جدول مقایسه: ملح آهن در مکمل در برابر غذا

جنبه	ملح آهن در مکمل	آهن در غذا
فرم وجود	سولفات، فومارات، گلوکونات و غیره	هِم (حیوانی) و غیرهِم (گیاهی)
منبع	سنتز شیمیایی	طبیعی
مقدار آهن خالص	۱۲-۳۳٪ بسته به نمک	متغیر بر اساس ماده غذایی
مصرف	هدف دارویی – درمان کم‌خونی	بخشی از رژیم غذایی روزانه

انواع ملح آهن

سوالات متداول

کلام پایانی