میکروپلاستیک چیست؟ ورود به بدن، عوارض احتمالی و راه‌های کاهش آن

میکروپلاستیک چیست؟ ورود به بدن، عوارض احتمالی و راه‌های کاهش آن

شاید تصور کنید پلاستیک فقط زمانی وارد بدن می‌شود که به‌طور مستقیم با یک ظرف پلاستیکی تماس داشته باشید؛ اما واقعیت این است که ذرات بسیار ریز پلاستیک می‌توانند در آب آشامیدنی، مواد غذایی، گردوغبار محیط و حتی هوایی که تنفس می‌کنیم وجود داشته باشند. این ذرات که با نام میکروپلاستیک شناخته می‌شوند، در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات مهم تحقیقات سلامت محیط و پزشکی تبدیل شده‌اند.

پژوهشگران در مطالعات مختلف، ذرات پلاستیکی را در نمونه‌های خون، مدفوع، ریه، جفت و برخی بافت‌های انسانی شناسایی کرده‌اند. این یافته‌ها پرسش مهمی را مطرح می‌کنند: آیا ورود میکروپلاستیک به بدن می‌تواند سلامت انسان را تهدید کند؟ آیا این ذرات در اندام‌های داخلی باقی می‌مانند یا بدن قادر است آن‌ها را دفع کند؟

نگرانی درباره عوارض میکروپلاستیک زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم انسان به‌صورت روزمره و از مسیرهای مختلف در معرض این ذرات قرار می‌گیرد. بااین‌حال، باید توجه داشت که شناسایی میکروپلاستیک در بدن به‌تنهایی به معنای اثبات بیماری‌زایی آن نیست و هنوز بسیاری از اثرات احتمالی این ذرات بر سلامت انسان به تحقیقات بیشتری نیاز دارند.

در این مقاله از داروخانه آنلاین فارماکالا، بررسی می‌کنیم میکروپلاستیک چیست، چگونه وارد بدن می‌شود، در چه مواد غذایی وجود دارد، چه عوارض احتمالی دارد و برای کاهش مواجهه با آن چه اقداماتی می‌توان انجام داد.

میکروپلاستیک چیست؟

میکروپلاستیک به ذرات کوچک پلاستیکی گفته می‌شود که اندازه آن‌ها معمولاً کمتر از ۵ میلی‌متر است. این ذرات ممکن است در اثر تجزیه و فرسایش محصولات پلاستیکی بزرگ‌تر ایجاد شوند یا از ابتدا در ابعاد کوچک تولید شده باشند.

برای درک بهتر اندازه این ذرات، تصور کنید یک بطری پلاستیکی در محیط باقی می‌ماند و به‌مرور تحت تأثیر نور خورشید، تغییرات دما، جریان آب و عوامل مکانیکی قرار می‌گیرد. با گذشت زمان، سطح بطری فرسوده شده و به قطعات کوچک‌تری تبدیل می‌شود. بخشی از این قطعات ممکن است به ذراتی تبدیل شوند که با چشم غیرمسلح به‌راحتی قابل مشاهده نیستند.

میکروپلاستیک‌ها به دلیل اندازه کوچک، وزن کم و ماندگاری در محیط می‌توانند از طریق آب، خاک و هوا جابه‌جا شوند و وارد زنجیره غذایی انسان و حیوانات شوند.

تفاوت میکروپلاستیک و نانوپلاستیک چیست؟

میکروپلاستیک و نانوپلاستیک هر دو از ذرات کوچک پلاستیکی تشکیل شده‌اند، اما تفاوت اصلی آن‌ها در اندازه است.

نانوپلاستیک‌ها به دلیل ابعاد بسیار کوچک، توجه ویژه پژوهشگران را جلب کرده‌اند. برخی مطالعات آزمایشگاهی نشان می‌دهند که این ذرات می‌توانند با سلول‌ها تعامل داشته باشند و از برخی موانع زیستی عبور کنند؛ بااین‌حال، میزان جذب واقعی آن‌ها در بدن انسان و پیامدهای بالینی این فرایند هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است.

نکته علمی: کوچک‌تر بودن ذرات پلاستیکی لزوماً به معنای ایجاد آسیب قطعی یا بیشتر در هر شرایطی نیست. نوع پلیمر، شکل ذره، میزان مواجهه، مدت تماس و ویژگی‌های سطحی آن نیز اهمیت دارند.

انواع میکروپلاستیک‌ها کدام‌اند؟

میکروپلاستیک‌ها از نظر نحوه تولید، شکل ظاهری و ترکیبات شیمیایی با یکدیگر تفاوت دارند. شناخت انواع آن‌ها به درک بهتر منابع ورود میکروپلاستیک به بدن کمک می‌کند.

۱. میکروپلاستیک‌های اولیه

این گروه از ابتدا به شکل ذرات کوچک تولید می‌شوند و اندازه آن‌ها در زمان ساخت بسیار محدود است. برخی از کاربردهای این ذرات عبارت‌اند از:

• استفاده صنعتی در تولید محصولات پلاستیکی

• برخی مواد اولیه مورد استفاده در صنایع

• میکروذرات مورد استفاده در بعضی محصولات آرایشی و بهداشتی

• مواد اولیه تولید پلاستیک و پلیمر

البته استفاده از میکروذرات پلاستیکی در محصولات مصرفی در بسیاری از کشورها محدود شده است و نباید تصور کرد تمام محصولات آرایشی یا شوینده حاوی میکروپلاستیک هستند.

۲. میکروپلاستیک‌های ثانویه

این ذرات در اثر تجزیه محصولات پلاستیکی بزرگ‌تر ایجاد می‌شوند. از مهم‌ترین منابع آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بطری‌های پلاستیکی

• کیسه‌های خرید

• ظروف یک‌بارمصرف

• بسته‌بندی مواد غذایی

• لاستیک خودرو

• الیاف لباس‌های مصنوعی مانند پلی‌استر

• تورهای ماهیگیری و تجهیزات پلاستیکی دریایی

میکروپلاستیک‌های ثانویه در محیط زیست اهمیت زیادی دارند، زیرا محصولات پلاستیکی پس از ورود به طبیعت ممکن است سال‌ها باقی بمانند و به‌تدریج به قطعات کوچک‌تر تبدیل شوند.

میکروپلاستیک چگونه وارد بدن انسان می‌شود؟

ورود میکروپلاستیک به بدن عمدتاً از سه مسیر اصلی انجام می‌شود: بلعیدن، استنشاق و در موارد محدودتر تماس پوستی. در میان این مسیرها، مصرف آب و مواد غذایی و تنفس ذرات معلق در هوا اهمیت بیشتری دارند.

۱. ورود میکروپلاستیک از طریق آب آشامیدنی

یکی از منابع احتمالی مواجهه انسان با میکروپلاستیک، آب آشامیدنی است. ذرات پلاستیکی ممکن است در منابع آب طبیعی، آب‌های سطحی، آب‌های زیرزمینی و حتی آب تصفیه‌شده شناسایی شوند.

آلودگی آب می‌تواند از منابع مختلفی ایجاد شود؛ از جمله:

• تجزیه زباله‌های پلاستیکی در محیط

• ورود فاضلاب‌های شهری و صنعتی به منابع آبی

• فرسایش تجهیزات و لوله‌های پلاستیکی

• ورود الیاف مصنوعی ناشی از شست‌وشوی لباس‌ها

• آلودگی منابع آب با ذرات پلاستیکی موجود در محیط

میکروپلاستیک در آب آشامیدنی ممکن است در آب بطری‌شده و آب لوله‌کشی نیز وجود داشته باشد. البته میزان و نوع ذرات در نمونه‌های مختلف یکسان نیست و به منبع آب، روش تصفیه، بسته‌بندی و روش آزمایش بستگی دارد.

آیا آب معدنی بطری‌شده میکروپلاستیک بیشتری دارد؟

در برخی مطالعات، ذرات پلاستیکی در آب‌های بسته‌بندی‌شده شناسایی شده‌اند. بخشی از این ذرات ممکن است از جنس بطری، درپوش یا فرایند بسته‌بندی وارد آب شوند.

بااین‌حال، نمی‌توان به‌طور قطعی گفت تمام آب‌های بطری‌شده آلوده‌تر از آب لوله‌کشی هستند. میزان آلودگی به شرایط تولید، نگهداری، بسته‌بندی و روش اندازه‌گیری بستگی دارد.

برای کاهش مواجهه غیرضروری بهتر است از بطری‌های پلاستیکی یک‌بارمصرف به‌صورت مکرر استفاده نکنید و در صورت اطمینان از کیفیت آب آشامیدنی، از ظروف شیشه‌ای یا استیل مناسب مواد غذایی برای نگهداری آب استفاده کنید.

۲. ورود میکروپلاستیک از طریق مواد غذایی

غذا یکی دیگر از مسیرهای مهم ورود میکروپلاستیک به بدن است. این ذرات ممکن است در مراحل مختلف تولید، برداشت، فرآوری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و نگهداری مواد غذایی وارد محصولات شوند.

برخی از مواد غذایی که در مطالعات مختلف از نظر وجود میکروپلاستیک بررسی شده‌اند عبارت‌اند از:

ماهی و غذاهای دریایی

ماهی‌ها و سایر آبزیان ممکن است در محیط‌های آلوده به ذرات پلاستیکی برخورد کنند یا آن‌ها را همراه غذا ببلعند. میکروپلاستیک‌ها در دستگاه گوارش برخی آبزیان شناسایی شده‌اند.

مصرف آبزیانی که بخش دستگاه گوارش آن‌ها نیز خورده می‌شود، مانند برخی صدف‌ها، می‌تواند مسیر مواجهه انسان با این ذرات باشد.

نمک خوراکی

در برخی نمونه‌های نمک دریایی و سایر انواع نمک، ذرات پلاستیکی شناسایی شده‌اند. این آلودگی می‌تواند از آب، محیط تولید و فرایند بسته‌بندی ناشی شود.

البته وجود میکروپلاستیک در بعضی نمونه‌های نمک به معنای آلوده بودن تمام محصولات موجود در بازار نیست.

میوه و سبزیجات

میکروپلاستیک‌ها ممکن است از طریق خاک، آب آبیاری، آلودگی محیطی و تجهیزات کشاورزی وارد زنجیره تولید محصولات گیاهی شوند.

در برخی تحقیقات، ذرات پلاستیکی در نمونه‌های مختلف محصولات گیاهی گزارش شده‌اند؛ اما میزان مواجهه از طریق مصرف میوه و سبزیجات و سهم آن در دریافت روزانه این ذرات هنوز به‌خوبی مشخص نیست.

عسل و سایر مواد غذایی

در مطالعات مختلف، وجود میکروپلاستیک در نمونه‌هایی از عسل، نوشیدنی‌ها، گوشت و برخی مواد غذایی فرآوری‌شده نیز بررسی و گزارش شده است.

نکته مهم این است که شناسایی ذرات در یک نمونه غذایی به معنای وجود مقدار خطرناک آن‌ها در تمام محصولات مشابه نیست.

۳. ورود میکروپلاستیک از طریق ظروف و بسته‌بندی مواد غذایی

یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران، آزاد شدن ذرات پلاستیکی از ظروف و بسته‌بندی‌های مواد غذایی است.

ظروف پلاستیکی در شرایط مختلف ممکن است دچار فرسایش شوند و ذرات ریز پلاستیکی آزاد کنند. عواملی مانند کیفیت مواد اولیه، خراشیدگی، استفاده مکرر، نوع ماده غذایی و شرایط نگهداری می‌توانند بر این فرایند تأثیر بگذارند.

برخی موقعیت‌هایی که احتمال آزاد شدن ذرات را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از:

• استفاده از ظروف پلاستیکی آسیب‌دیده و خراشیده

• نگهداری طولانی‌مدت غذا در ظروف نامناسب

• گرم کردن غذا در ظروف پلاستیکی که برای مایکروویو طراحی نشده‌اند

• استفاده از ظروف یک‌بارمصرف نامناسب برای غذای داغ

• قرار دادن ظروف پلاستیکی در معرض گرمای زیاد

آیا گرم کردن غذا در ظرف پلاستیکی خطرناک است؟

برخی مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که در شرایط خاص، به‌ویژه هنگام گرم شدن یا فرسایش ظروف، امکان آزاد شدن ذرات پلاستیکی وجود دارد. بااین‌حال، میزان آزادسازی به نوع ظرف، جنس پلیمر، دما، مدت زمان تماس و شرایط استفاده بستگی دارد.

بهتر است برای گرم کردن غذا از ظروف شیشه‌ای یا سرامیکی مناسب استفاده کنید و از قرار دادن ظروف پلاستیکی معمولی در مایکروویو خودداری نمایید.

۴. ورود میکروپلاستیک از طریق تنفس هوا

شاید تصور کنید آلودگی پلاستیکی فقط در آب و مواد غذایی وجود دارد؛ اما هوا نیز می‌تواند حاوی ذرات میکروپلاستیک باشد.

الیاف لباس‌های مصنوعی، فرسایش لاستیک خودرو، گردوغبار محیطی، فرسایش وسایل پلاستیکی و فعالیت‌های صنعتی می‌توانند ذرات ریز پلاستیکی را وارد هوا کنند.

این ذرات ممکن است همراه هوای تنفسی وارد دستگاه تنفس شوند. اندازه، شکل و ویژگی‌های فیزیکی ذرات تعیین می‌کند که تا چه اندازه در مسیر تنفسی باقی بمانند یا به بخش‌های عمیق‌تر ریه برسند.

در مطالعات مختلف، میکروپلاستیک در نمونه‌های تنفسی و بافت ریه انسان شناسایی شده است. بااین‌حال، هنوز درباره میزان دقیق مواجهه روزانه و اثرات بلندمدت آن بر سلامت ریه اطلاعات کافی وجود ندارد.

میکروپلاستیک چیست؟

۵. آیا میکروپلاستیک از طریق پوست جذب می‌شود؟

تماس پوست با محصولات پلاستیکی، لباس‌های مصنوعی و ذرات موجود در محیط بسیار رایج است؛ اما تماس پوستی با میکروپلاستیک را نباید با جذب آن به داخل بدن یکسان دانست.

پوست سالم یک سد دفاعی مؤثر است و بیشتر ذرات میکروپلاستیکی معمولی نمی‌توانند به‌راحتی از آن عبور کنند. احتمال عبور ذرات بسیار کوچک یا ورود از طریق پوست آسیب‌دیده در حال بررسی است، اما شواهد موجود برای اثبات جذب قابل‌توجه میکروپلاستیک از پوست در شرایط روزمره کافی نیست.

بنابراین، در حال حاضر بلعیدن و استنشاق مسیرهای مهم‌تری برای بررسی مواجهه انسان با میکروپلاستیک محسوب می‌شوند.

کدام مواد غذایی بیشترین احتمال آلودگی به میکروپلاستیک را دارند؟

میکروپلاستیک‌ها در محیط زیست گستردگی زیادی دارند و ممکن است از طریق زنجیره غذایی وارد بدن شوند. بااین‌حال، تعیین رتبه‌بندی قطعی مواد غذایی از نظر میزان آلودگی دشوار است؛ زیرا نتایج آزمایش‌ها به روش نمونه‌برداری، نوع ذرات مورد بررسی و حساسیت دستگاه‌های اندازه‌گیری وابسته هستند.

نکته مهم این است که نباید صرفاً به دلیل احتمال وجود میکروپلاستیک، گروه‌های غذایی مفیدی مانند ماهی، سبزیجات یا میوه‌ها را از رژیم غذایی حذف کرد. فواید تغذیه‌ای این مواد غذایی همچنان اهمیت دارند و بهتر است به‌جای حذف آن‌ها، روی کاهش آلودگی در مراحل آماده‌سازی و نگهداری تمرکز کنیم.

آیا میکروپلاستیک در بدن انسان پیدا شده است؟

بله. در سال‌های اخیر، پژوهشگران با استفاده از روش‌های آزمایشگاهی پیشرفته توانسته‌اند ذرات پلاستیکی را در برخی نمونه‌های زیستی انسان شناسایی کنند.

از جمله نمونه‌هایی که در تحقیقات مختلف مورد بررسی قرار گرفته‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خون

• مدفوع

• بافت ریه

• جفت

• نمونه‌های مربوط به دستگاه گوارش

• برخی بافت‌های قلبی و عروقی

• مایع منی و نمونه‌های مرتبط با دستگاه تولیدمثل

این یافته‌ها نشان می‌دهند که ورود میکروپلاستیک به بدن صرفاً یک احتمال نظری نیست و مواجهه واقعی انسان با این ذرات وجود دارد.

بااین‌حال، یک نکته بسیار مهم باید در تفسیر این مطالعات در نظر گرفته شود: شناسایی میکروپلاستیک در یک بافت، لزوماً ثابت نمی‌کند که این ذرات باعث ایجاد بیماری در آن اندام شده‌اند.

همچنین روش‌های اندازه‌گیری در تحقیقات مختلف یکسان نیستند. احتمال آلودگی نمونه هنگام جمع‌آوری، نگهداری یا آزمایش نیز باید در نظر گرفته شود. به همین دلیل، دانشمندان همچنان به روش‌های استانداردتر و مطالعات انسانی بزرگ‌تر نیاز دارند.

در یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۶ در مجله Environmental Health، شواهد انسانی درباره حضور میکروپلاستیک و نانوپلاستیک در نمونه‌های زیستی بررسی شد. این مطالعه وجود ذرات را در نمونه‌های مختلف گزارش کرد، اما به دلیل تفاوت روش‌های اندازه‌گیری و محدودیت مطالعات مشاهده‌ای، نتیجه‌گیری قطعی درباره رابطه علت و معلولی با بیماری‌ها امکان‌پذیر نبود.

عوارض میکروپلاستیک برای سلامت انسان چیست؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره میکروپلاستیک، تأثیر احتمالی آن بر سلامت انسان است. با وجود افزایش مطالعات در این زمینه، هنوز نمی‌توان تمام پیامدهای احتمالی را به‌عنوان عوارض قطعی معرفی کرد.

بخش قابل‌توجهی از اطلاعات فعلی از مطالعات سلولی، حیوانی و آزمایشگاهی به دست آمده‌اند. این تحقیقات به شناخت مکانیسم‌های احتمالی آسیب کمک می‌کنند، اما نتایج آن‌ها همیشه مستقیماً به انسان قابل تعمیم نیست.

در ادامه، مهم‌ترین نگرانی‌های علمی درباره عوارض میکروپلاستیک را بررسی می‌کنیم.

۱. التهاب و استرس اکسیداتیو

یکی از مکانیسم‌های احتمالی آسیب میکروپلاستیک، افزایش استرس اکسیداتیو و تحریک واکنش‌های التهابی است.

استرس اکسیداتیو زمانی رخ می‌دهد که تعادل بین تولید رادیکال‌های آزاد و توانایی سیستم آنتی‌اکسیدانی بدن برای خنثی کردن آن‌ها به هم بخورد.

در برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، مواجهه با میکروپلاستیک با تغییر در شاخص‌های استرس اکسیداتیو و افزایش برخی پیام‌رسان‌های التهابی همراه بوده است.

این موضوع از نظر علمی اهمیت دارد؛ زیرا التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو در ایجاد یا تشدید بسیاری از بیماری‌ها نقش دارند.

بااین‌حال، هنوز مشخص نیست میزان مواجهه معمول انسان با میکروپلاستیک تا چه اندازه می‌تواند چنین تغییراتی را در بدن ایجاد کند.

۲. تأثیر احتمالی بر دستگاه گوارش

دستگاه گوارش یکی از نخستین بخش‌هایی است که پس از مصرف آب یا غذا در معرض میکروپلاستیک قرار می‌گیرد.

بیشتر ذرات بلعیده‌شده ممکن است در مسیر دستگاه گوارش حرکت کرده و از طریق مدفوع دفع شوند. بااین‌حال، اندازه بسیار کوچک بعضی ذرات و ویژگی‌های سطحی آن‌ها ممکن است بر تعامل با سلول‌های روده تأثیر بگذارد.

در مطالعات آزمایشگاهی، برخی اثرات احتمالی شامل موارد زیر بررسی شده‌اند:

• تغییر در عملکرد سد مخاطی روده

• تحریک پاسخ‌های التهابی

• تغییر در تعادل میکروبیوم روده

• اختلال احتمالی در عملکرد سلول‌های پوششی روده

• تغییر در برخی فرایندهای جذب و متابولیسم

آیا میکروپلاستیک باعث سندرم روده تحریک‌پذیر می‌شود؟

در حال حاضر شواهد کافی برای اثبات اینکه میکروپلاستیک مستقیماً باعث سندرم روده تحریک‌پذیر یا IBS می‌شود وجود ندارد. برخی مطالعات درباره ارتباط احتمالی این ذرات با تغییرات میکروبیوم و التهاب روده انجام شده‌اند، اما نمی‌توان از آن‌ها نتیجه گرفت که میکروپلاستیک علت مستقیم مشکلات گوارشی در انسان است.

کپسول بایو آی بی اس Bio IBS تک ژن فارما کاهش عوارض ناشی از IBS

۳. تأثیر احتمالی بر سلامت قلب و عروق

یکی از حوزه‌های مهم تحقیقات جدید، بررسی حضور میکروپلاستیک و نانوپلاستیک در سیستم قلبی و عروقی است.

در برخی مطالعات، ذرات پلاستیکی در نمونه‌های مربوط به عروق و پلاک‌های آترواسکلروتیک شناسایی شده‌اند.

در یک مطالعه مشاهده‌ای مهم که در سال ۲۰۲۴ در مجله The New England Journal of Medicine منتشر شد، وجود ذرات پلاستیکی در پلاک‌های آترواسکلروتیک برخی بیماران بررسی شد. پژوهشگران مشاهده کردند افرادی که این ذرات در پلاک آن‌ها شناسایی شده بود، در دوره پیگیری با میزان بیشتری از برخی پیامدهای نامطلوب قلبی و عروقی مواجه شدند.

اما این یافته به معنای اثبات این موضوع نیست که میکروپلاستیک به‌تنهایی باعث سکته قلبی یا مغزی می‌شود. مطالعات مشاهده‌ای نمی‌توانند تمام عوامل مؤثر را حذف کنند و برای اثبات رابطه علت و معلولی به تحقیقات بیشتری نیاز است.

بنابراین، ارتباط احتمالی میکروپلاستیک با سلامت قلب و عروق یکی از حوزه‌های مهم پژوهشی است، نه یک تشخیص پزشکی اثبات‌شده.

۴. اختلال احتمالی در عملکرد هورمون‌ها

برخی پلاستیک‌ها ممکن است حاوی مواد افزودنی شیمیایی باشند که در شرایط خاص از ساختار پلاستیک جدا شوند.

از جمله ترکیباتی که در تحقیقات مربوط به مواد پلاستیکی مورد توجه قرار گرفته‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیسفنول‌ها مانند BPA

• برخی فتالات‌ها

• بعضی مواد افزودنی صنعتی

• ترکیبات پایدارکننده و رنگ‌دانه‌ها

برخی از این مواد در گروه ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز یا Endocrine Disruptors بررسی می‌شوند.

این ترکیبات ممکن است با مسیرهای هورمونی بدن تعامل داشته باشند؛ برای مثال، برخی از آن‌ها می‌توانند در شرایط آزمایشگاهی بر فعالیت گیرنده‌های هورمونی تأثیر بگذارند.

اما باید یک تفاوت مهم را در نظر گرفت: همه میکروپلاستیک‌ها حاوی BPA یا فتالات نیستند و اثرات احتمالی مواد افزودنی را نباید بدون شواهد کافی به تمام ذرات پلاستیکی نسبت داد.

۵. تأثیر احتمالی بر باروری و سلامت تولیدمثل

یکی دیگر از موضوعات مورد بررسی، احتمال تأثیر میکروپلاستیک بر عملکرد دستگاه تولیدمثل است.

در برخی تحقیقات، ذرات پلاستیکی در نمونه‌های مرتبط با دستگاه تولیدمثل و بافت‌های جفت شناسایی شده‌اند.

پژوهش‌های آزمایشگاهی و حیوانی نیز تغییراتی در برخی شاخص‌های مربوط به کیفیت اسپرم، عملکرد تخمدان و پاسخ‌های التهابی گزارش کرده‌اند.

از جمله نگرانی‌های مطرح‌شده عبارت‌اند از:

• تأثیر احتمالی بر کیفیت اسپرم

• تغییر در برخی شاخص‌های عملکرد سلولی

• احتمال اختلال در تعادل هورمونی

• اثرات احتمالی بر محیط زیستی جنین در دوران بارداری

با وجود این یافته‌ها، هنوز نمی‌توان گفت مواجهه معمول با میکروپلاستیک باعث ناباروری در زنان یا مردان می‌شود. شواهد انسانی برای اثبات چنین رابطه‌ای کافی نیستند.

کپسول کانت بوست فیرهون هلث
افزایش تعداد اسپرم

۶. تأثیر احتمالی بر سلامت کبد و کلیه

کبد و کلیه در پردازش و دفع بسیاری از مواد واردشده به بدن نقش دارند. به همین دلیل، بررسی اثرات احتمالی میکروپلاستیک بر این دو اندام اهمیت زیادی دارد.

در برخی مطالعات حیوانی، مواجهه با مقادیر مشخصی از میکروپلاستیک با تغییرات التهابی، استرس اکسیداتیو و تغییر برخی شاخص‌های عملکرد کبد و کلیه همراه بوده است.

همچنین پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که آیا بخشی از ذرات جذب‌شده می‌توانند در اندام‌های تصفیه‌کننده بدن باقی بمانند یا خیر.

اما تاکنون آستانه مشخصی از مواجهه انسانی که بتوان آن را عامل ایجاد بیماری کبدی یا کلیوی دانست، تعیین نشده است.

بنابراین، نمی‌توان افزایش آنزیم‌های کبدی، نارسایی کلیه یا سایر بیماری‌های این اندام‌ها را صرفاً به وجود میکروپلاستیک نسبت داد.

۷. تأثیر احتمالی بر سیستم ایمنی

سیستم ایمنی بدن وظیفه شناسایی و کنترل عوامل خارجی را بر عهده دارد. ذرات خارجی که وارد بافت‌ها می‌شوند ممکن است با سلول‌های ایمنی تعامل داشته باشند.

در برخی مطالعات آزمایشگاهی، مواجهه سلول‌های ایمنی با میکروپلاستیک با تغییر فعالیت سلولی و تولید برخی مواد التهابی همراه بوده است.

از جمله موضوعاتی که در این زمینه بررسی می‌شوند:

• فعال شدن برخی سلول‌های ایمنی

• تغییر در تولید پیام‌رسان‌های التهابی

• احتمال ایجاد پاسخ‌های التهابی موضعی

• تغییر در عملکرد سلول‌های دفاعی

بااین‌حال، هنوز مشخص نیست این تغییرات در شرایط واقعی زندگی و با میزان مواجهه معمول انسان تا چه حد رخ می‌دهند.

۸. تأثیر احتمالی بر ریه و دستگاه تنفس

استنشاق ذرات پلاستیکی موجود در هوا می‌تواند یکی از مسیرهای ورود میکروپلاستیک به بدن باشد.

ذراتی که وارد دستگاه تنفس می‌شوند، بسته به اندازه و ویژگی‌های فیزیکی ممکن است در بخش‌های مختلف مجاری تنفسی رسوب کنند.

برخی مطالعات، وجود ذرات پلاستیکی را در نمونه‌های بافت ریه انسان گزارش کرده‌اند. همچنین تحقیقات آزمایشگاهی درباره احتمال تحریک التهاب و استرس اکسیداتیو در سلول‌های تنفسی انجام شده است.

بااین‌حال، هنوز شواهد کافی برای اثبات اینکه مواجهه روزمره با میکروپلاستیک باعث آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه یا سرطان ریه می‌شود وجود ندارد.

۹. آیا میکروپلاستیک باعث سرطان می‌شود؟

این پرسش یکی از نگرانی‌های رایج درباره عوارض میکروپلاستیک است.

در برخی مطالعات آزمایشگاهی، اثر ذرات پلاستیکی و مواد شیمیایی مرتبط با آن‌ها بر آسیب سلولی، استرس اکسیداتیو و مسیرهای التهابی بررسی شده است.

از آنجا که التهاب مزمن و آسیب اکسیداتیو می‌توانند در برخی فرایندهای مرتبط با سرطان نقش داشته باشند، پژوهشگران در حال بررسی پیامدهای احتمالی مواجهه طولانی‌مدت با این ذرات هستند.

بااین‌حال، در حال حاضر شواهد انسانی کافی برای اثبات اینکه میکروپلاستیک به‌طور مستقیم باعث سرطان می‌شود وجود ندارد.

بنابراین، نباید وجود میکروپلاستیک در یک بافت انسانی را به معنای ابتلا یا افزایش قطعی خطر سرطان دانست.

میکروپلاستیک چیست؟

آیا میکروپلاستیک در بدن تجمع پیدا می‌کند؟

یکی از نگرانی‌های مهم درباره ورود میکروپلاستیک به بدن این است که آیا ذرات پس از ورود برای مدت طولانی در اندام‌ها باقی می‌مانند یا بدن می‌تواند آن‌ها را دفع کند.

پاسخ به این سؤال به اندازه، شکل، ترکیب شیمیایی و مسیر ورود ذرات بستگی دارد.

بخشی از میکروپلاستیک‌هایی که همراه غذا و آب بلعیده می‌شوند، از دستگاه گوارش عبور کرده و از طریق مدفوع دفع می‌شوند. در مقابل، برخی ذرات بسیار کوچک ممکن است با سلول‌های روده تعامل داشته باشند و در شرایط خاص از سد مخاطی عبور کنند.

پس از عبور از سدهای زیستی، احتمال انتقال برخی ذرات به جریان خون و بافت‌های مختلف مطرح می‌شود. البته میزان این انتقال در انسان هنوز به‌طور دقیق مشخص نشده است.

چه عواملی بر ماندگاری میکروپلاستیک در بدن تأثیر دارند؟

چند عامل مهم در سرنوشت این ذرات نقش دارند:

۱. اندازه ذرات: ذرات کوچک‌تر ممکن است نسبت به ذرات بزرگ‌تر قابلیت بیشتری برای عبور از برخی موانع زیستی داشته باشند.

۲. شکل ذرات: ذرات رشته‌ای، نامنظم یا کروی ممکن است رفتار متفاوتی در محیط‌های زیستی داشته باشند.

۳. نوع پلیمر: پلی‌اتیلن، پلی‌پروپیلن، پلی‌استایرن و سایر پلیمرها از نظر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی یکسان نیستند.

۴. میزان مواجهه: مقدار و مدت تماس با ذرات می‌تواند بر میزان ورود و احتمال باقی ماندن آن‌ها تأثیر بگذارد.

۵. وضعیت فیزیولوژیک بدن: عملکرد دستگاه گوارش، کبد، کلیه و سیستم ایمنی ممکن است در پردازش و دفع برخی ذرات نقش داشته باشد.

در نتیجه، نمی‌توان یک زمان مشخص برای خروج تمام میکروپلاستیک‌ها از بدن تعیین کرد.

چگونه میکروپلاستیک را از بدن دفع کنیم؟

یکی از پرتکرارترین سؤالات درباره این موضوع این است که چگونه میکروپلاستیک را از بدن دفع کنیم و آیا روش خاصی برای پاک‌سازی بدن از این ذرات وجود دارد؟

در حال حاضر، هیچ دارو، مکمل، رژیم غذایی یا روش درمانی تأییدشده‌ای وجود ندارد که بتواند میکروپلاستیک‌های موجود در بافت‌های بدن انسان را به‌طور مؤثر و قطعی خارج کند.

بدن به‌صورت طبیعی از چند مسیر برای دفع مواد خارجی استفاده می‌کند. دستگاه گوارش، کبد، کلیه و سیستم ایمنی در این فرایند نقش دارند؛ اما عملکرد طبیعی این اندام‌ها به معنای توانایی پاک‌سازی کامل تمام ذرات پلاستیکی نیست.

۱. کمک به عملکرد طبیعی دستگاه گوارش

بخشی از میکروپلاستیک‌های بلعیده‌شده ممکن است بدون جذب قابل‌توجه از دستگاه گوارش عبور کرده و از طریق مدفوع دفع شوند.

داشتن تغذیه متعادل و دریافت فیبر کافی به حفظ عملکرد طبیعی روده و جلوگیری از یبوست کمک می‌کند.

مواد غذایی سرشار از فیبر عبارت‌اند از:

• سبزیجاتی مانند کلم بروکلی، هویج و اسفناج

• میوه‌هایی مانند سیب، گلابی و پرتقال

• حبوباتی مانند عدس و لوبیا

• غلات کامل مانند جو دوسر و نان سبوس‌دار

• مغزها و دانه‌های خوراکی

فیبر غذایی برای سلامت روده و حرکات طبیعی آن مفید است؛ اما هنوز شواهد بالینی کافی وجود ندارد که نشان دهد مصرف فیبر می‌تواند میکروپلاستیک‌های ذخیره‌شده در اندام‌های داخلی را دفع کند.

بنابراین، بهتر است مصرف فیبر را به‌عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم در نظر بگیریم، نه یک روش اختصاصی برای سم‌زدایی از میکروپلاستیک.

۲. نوشیدن آب کافی

آب برای حفظ عملکرد طبیعی کلیه‌ها، تنظیم حجم خون و فعالیت دستگاه گوارش ضروری است.

مصرف آب کافی به بدن کمک می‌کند عملکرد طبیعی خود را حفظ کند؛ اما نوشیدن مقادیر بیش از نیاز آب، باعث شسته شدن یا دفع سریع‌تر میکروپلاستیک از بافت‌های بدن نمی‌شود.

مقدار آب مورد نیاز هر فرد به سن، فعالیت بدنی، شرایط آب‌وهوایی و وضعیت سلامت بستگی دارد.

۳. مصرف میوه و سبزیجات

میوه‌ها و سبزیجات منابع مناسبی از فیبر، ویتامین‌ها و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند.

ویتامین C، ویتامین E و ترکیبات پلی‌فنولی در محافظت سلول‌ها در برابر استرس اکسیداتیو نقش دارند.

برخی تحقیقات آزمایشگاهی درباره نقش ترکیبات آنتی‌اکسیدانی در کاهش بعضی اثرات سلولی ناشی از مواجهه با میکروپلاستیک انجام شده‌اند؛ اما هنوز مشخص نیست مصرف این مواد غذایی بتواند اثرات احتمالی میکروپلاستیک را در بدن انسان خنثی کند.

بنابراین، مصرف مواد غذایی گیاهی متنوع برای حفظ سلامت عمومی توصیه می‌شود، اما نباید آن‌ها را درمان اختصاصی آلودگی پلاستیکی دانست.

۴. حفظ سلامت کبد و کلیه

کبد و کلیه از اندام‌های مهم در پردازش و دفع مواد زائد بدن هستند.

برای حفظ عملکرد طبیعی این اندام‌ها بهتر است:

• از مصرف خودسرانه داروها و مکمل‌ها خودداری کنید.

• رژیم غذایی متعادل داشته باشید.

• فشار خون و قند خون را در محدوده مناسب نگه دارید.

• از مصرف دخانیات اجتناب کنید.

• در صورت ابتلا به بیماری‌های کبدی یا کلیوی، توصیه‌های پزشکی را دنبال کنید.

هیچ مکمل پاک‌سازی کبد یا کلیه‌ای به‌عنوان درمان دفع میکروپلاستیک از بدن اثبات نشده است.

۵. آیا مصرف مکمل آنتی‌اکسیدان به دفع میکروپلاستیک کمک می‌کند؟

برخی افراد تصور می‌کنند مصرف مکمل‌هایی مانند ویتامین C، ویتامین E، سلنیوم یا ترکیبات آنتی‌اکسیدانی می‌تواند بدن را از میکروپلاستیک پاک کند.

این تصور از نظر علمی تأیید نشده است.

آنتی‌اکسیدان‌ها ممکن است در شرایط مشخص به حفظ تعادل اکسیداتیو بدن کمک کنند، اما نمی‌توانند به‌عنوان ماده‌ای برای حل کردن یا خارج کردن ذرات پلاستیکی از بافت‌ها معرفی شوند.

مصرف مکمل‌ها باید براساس نیاز واقعی بدن و در صورت لزوم با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

۶. آیا رژیم سم‌زدایی میکروپلاستیک وجود دارد؟

در فضای مجازی ممکن است با رژیم‌هایی مواجه شوید که ادعا می‌کنند طی چند روز میکروپلاستیک را از خون، کبد یا روده خارج می‌کنند.

برخی از این روش‌ها شامل مصرف آب‌لیمو، سرکه سیب، نوشیدنی‌های سبز، دمنوش‌های گیاهی، مکمل‌های فیبردار یا رژیم‌های محدودکننده غذایی هستند.

اما تاکنون هیچ‌یک از این روش‌ها در مطالعات بالینی معتبر به‌عنوان راهکار قطعی دفع میکروپلاستیک از بدن اثبات نشده‌اند.

حتی برخی رژیم‌های پاک‌سازی سخت‌گیرانه ممکن است باعث کمبود مواد مغذی، اختلال الکترولیت‌ها یا مشکلات گوارشی شوند.

نتیجه: اگر به دنبال راهی برای کاهش اثرات احتمالی میکروپلاستیک هستید، تمرکز بر کاهش مواجهه روزانه و حفظ سلامت عمومی بدن منطقی‌تر از استفاده از محصولات سم‌زداست.

۱۰ راهکار عملی برای کاهش ورود میکروپلاستیک به بدن

اگرچه حذف کامل مواجهه با میکروپلاستیک در زندگی امروزی تقریباً امکان‌پذیر نیست، می‌توان با چند تغییر ساده میزان تماس غیرضروری با این ذرات را کاهش داد.

این اقدامات احتیاطی برای کاهش مواجهه هستند و تضمین نمی‌کنند که میکروپلاستیک به‌طور کامل از محیط یا بدن حذف شود.

۱. برای نگهداری غذا از ظروف شیشه‌ای استفاده کنید

برای نگهداری مواد غذایی، به‌خصوص غذاهای گرم، ظروف شیشه‌ای یا سرامیکی مناسب گزینه‌های خوبی هستند.

این ظروف برخلاف ظروف پلاستیکی، منبع مستقیم آزاد شدن ذرات پلاستیکی نیستند.

۲. غذای داغ را داخل ظروف پلاستیکی معمولی نریزید

حرارت می‌تواند بر ساختار برخی ظروف پلاستیکی تأثیر بگذارد و احتمال آزاد شدن ذرات یا ترکیبات شیمیایی را افزایش دهد.

بهتر است غذای داغ را ابتدا در ظرف مناسب قرار دهید و سپس در صورت نیاز آن را بسته‌بندی کنید.

۳. از گرم کردن ظروف پلاستیکی نامناسب در مایکروویو خودداری کنید

حتی اگر ظرفی ظاهر سالمی داشته باشد، لزوماً برای گرم کردن غذا مناسب نیست.

در صورت استفاده از ظروف پلاستیکی، دستورالعمل تولیدکننده و علامت مناسب بودن برای مایکروویو را بررسی کنید. بااین‌حال، ظروف شیشه‌ای مناسب انتخاب ساده‌تری هستند.

۴. بطری‌های پلاستیکی یک‌بارمصرف را مجدداً استفاده نکنید

بطری‌های یک‌بارمصرف برای استفاده مکرر و طولانی‌مدت طراحی نشده‌اند. استفاده مداوم، شست‌وشوی نامناسب و ایجاد خراش ممکن است فرسایش آن‌ها را افزایش دهد.

برای مصرف روزانه آب می‌توانید از بطری‌های استیل یا شیشه‌ای مخصوص نوشیدنی استفاده کنید.

۵. میوه و سبزیجات را به‌خوبی بشویید

شست‌وشوی مناسب میوه و سبزیجات با آب آشامیدنی می‌تواند به حذف بخشی از آلودگی‌های سطحی، گردوغبار و ذرات محیطی کمک کند.

این کار تضمین نمی‌کند که تمام میکروپلاستیک‌های احتمالی موجود در بافت گیاه حذف شوند، اما یکی از اقدامات منطقی برای رعایت بهداشت مواد غذایی است.

۶. مصرف ظروف یک‌بارمصرف را کاهش دهید

بشقاب‌ها، لیوان‌ها و ظروف یک‌بارمصرف پلاستیکی در زندگی روزمره کاربرد زیادی دارند.

کاهش استفاده غیرضروری از این محصولات، به‌ویژه برای مواد غذایی داغ، می‌تواند تماس با منابع احتمالی آزادسازی ذرات پلاستیکی را کمتر کند.

۷. لباس‌های مصنوعی را با روش مناسب بشویید

پارچه‌هایی مانند پلی‌استر، نایلون و اکریلیک ممکن است هنگام شست‌وشو الیاف ریز آزاد کنند.

برای کاهش آزاد شدن الیاف:

• لباس‌ها را فقط در صورت نیاز بشویید.

• از برنامه شست‌وشوی مناسب پارچه استفاده کنید.

• از شست‌وشوی غیرضروری با شدت بالا خودداری کنید.

• در صورت امکان از فیلترهای مخصوص جمع‌آوری الیاف ماشین لباسشویی استفاده کنید.

۸. نظافت منظم محیط خانه را جدی بگیرید

گردوغبار داخل خانه می‌تواند حاوی الیاف مصنوعی و ذرات مختلف باشد.

برای کاهش گردوغبار محیط:

• سطوح خانه را با دستمال مرطوب تمیز کنید.

• کف خانه را به‌طور منظم جاروبرقی بکشید.

• تهویه مناسب داشته باشید.

• از انباشته شدن گردوغبار در اتاق خواب جلوگیری کنید.

استفاده از جاروبرقی دارای فیلتر مناسب، مانند HEPA، می‌تواند به کاهش ذرات معلق کمک کند؛ البته این فیلترها اختصاصاً برای حذف تمام میکروپلاستیک‌ها طراحی نشده‌اند.

۹. ظروف پلاستیکی آسیب‌دیده را کنار بگذارید

ظروفی که سطح آن‌ها به‌شدت خراشیده، ترک‌خورده یا فرسوده شده است بهتر است برای نگهداری مواد غذایی استفاده نشوند.

این توصیه به‌ویژه درباره ظروفی اهمیت دارد که به‌طور مکرر در معرض گرما، شست‌وشوی شدید یا استفاده طولانی‌مدت قرار می‌گیرند.

۱۰. به کیفیت آب آشامیدنی توجه کنید

از آب آشامیدنی سالم و مطمئن استفاده کنید و در صورت نیاز، سیستم تصفیه متناسب با کیفیت آب منطقه را انتخاب نمایید.

برخی روش‌های تصفیه، مانند اسمز معکوس و فیلتراسیون غشایی، می‌توانند در شرایط مشخص به کاهش ذرات معلق کمک کنند؛ اما عملکرد آن‌ها به نوع دستگاه، اندازه منافذ فیلتر و نحوه نگهداری بستگی دارد.

فقط براساس ادعای تبلیغاتی یک دستگاه، آن را به‌عنوان فیلتر قطعی حذف میکروپلاستیک انتخاب نکنید.

آیا دستگاه تصفیه آب می‌تواند میکروپلاستیک را حذف کند؟

این سؤال برای افرادی که نگران وجود میکروپلاستیک در آب آشامیدنی هستند اهمیت زیادی دارد.

روش‌های مختلف تصفیه آب از نظر توانایی حذف ذرات ریز با یکدیگر تفاوت دارند.

نکته مهم این است که همه دستگاه‌های تصفیه آب عملکرد یکسانی ندارند. اگر هدف شما کاهش ذرات ریز است، باید مشخصات فنی دستگاه، استانداردهای عملکرد و نتایج آزمون مستقل آن را بررسی کنید.

همچنین فیلترها باید طبق برنامه سازنده تعویض شوند؛ زیرا استفاده طولانی‌مدت از فیلتر فرسوده می‌تواند عملکرد سیستم را کاهش دهد.

آیا جوشاندن آب می‌تواند میکروپلاستیک را از بین ببرد؟

جوشاندن آب یکی از روش‌های شناخته‌شده برای کاهش آلودگی میکروبی در شرایط مناسب است، اما نباید آن را روش قطعی حذف میکروپلاستیک دانست.

در یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۴، پژوهشگران بررسی کردند که جوشاندن آب سخت و سپس فیلتراسیون آن چگونه می‌تواند در کاهش برخی ذرات میکروپلاستیک و نانوپلاستیک نقش داشته باشد.

در این روش، بخشی از مواد معدنی موجود در آب سخت هنگام جوشیدن رسوب می‌کنند و برخی ذرات پلاستیکی ممکن است همراه رسوبات به دام بیفتند. سپس با صاف کردن آب، بخشی از این ذرات نیز جدا می‌شوند.

بااین‌حال، این نتیجه به معنی آن نیست که جوشاندن آب در تمام شرایط و برای همه انواع آب، میکروپلاستیک را حذف می‌کند.

همچنین نباید جوشاندن آب را جایگزین سیستم تصفیه معتبر یا راهکارهای تأمین آب سالم دانست.

آیا میکروپلاستیک برای کودکان و زنان باردار خطرناک‌تر است؟

کودکان و زنان باردار از گروه‌هایی هستند که در مطالعات سلامت محیط توجه ویژه‌ای به مواجهه آن‌ها با آلاینده‌های محیطی می‌شود.

در دوران بارداری، جفت نقش مهمی در تنظیم تبادل مواد میان مادر و جنین دارد. شناسایی برخی ذرات پلاستیکی در نمونه‌های جفت باعث شده پژوهشگران درباره احتمال انتقال و پیامدهای مواجهه جنین با این ذرات تحقیق کنند.

بااین‌حال، هنوز مشخص نیست مقدار میکروپلاستیک شناسایی‌شده در نمونه‌های انسانی چه پیامد بالینی مشخصی برای جنین دارد.

در کودکان نیز به دلیل رشد و تکامل اندام‌ها، بررسی مواجهه طولانی‌مدت با آلاینده‌های محیطی اهمیت دارد.

برای کاهش مواجهه غیرضروری در این گروه‌ها بهتر است:

• غذای کودکان را در ظروف مناسب و مقاوم به حرارت آماده کنید.

• از گرم کردن شیر یا غذای کودک در ظروف پلاستیکی نامناسب خودداری کنید.

• در تهیه شیر خشک، دستورالعمل بهداشتی و ایمنی سازنده را رعایت کنید.

• از ظروف آسیب‌دیده برای نگهداری غذا استفاده نکنید.

• محیط خانه را از گردوغبار اضافی پاکیزه نگه دارید.

• از مصرف محصولات تبلیغاتی سم‌زدا بدون شواهد علمی خودداری کنید.

این اقدامات احتیاطی به معنای اثبات آسیب میکروپلاستیک به جنین یا کودک نیستند؛ بلکه با هدف کاهش مواجهه غیرضروری انجام می‌شوند.

آیا آزمایشی برای تشخیص میکروپلاستیک در بدن وجود دارد؟

با وجود پیشرفت روش‌های آزمایشگاهی، هنوز آزمایش روتین و استانداردی برای تشخیص میزان میکروپلاستیک در بدن افراد وجود ندارد.

پژوهشگران از روش‌هایی مانند طیف‌سنجی مادون قرمز، طیف‌سنجی رامان و پیرولیز همراه با کروماتوگرافی گازی و طیف‌سنجی جرمی برای شناسایی و بررسی ذرات پلاستیکی استفاده می‌کنند.

این روش‌ها در تحقیقات علمی کاربرد دارند، اما در حال حاضر برای تشخیص بالینی و تصمیم‌گیری درمانی افراد به‌صورت معمول توصیه نمی‌شوند.

بنابراین:

• آزمایش خون معمولی نمی‌تواند میزان میکروپلاستیک بدن را مشخص کند.

• آزمایش ادرار معمولی برای تشخیص آلودگی پلاستیکی معتبر نیست.

• آزمایش تجاری میکروپلاستیک در حال حاضر معیار تشخیصی تأییدشده‌ای ندارد.

• برای اندازه‌گیری دقیق میزان مواجهه فردی و ارتباط آن با بیماری‌ها هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز است.

اگر فردی علائم گوارشی، تنفسی یا سایر مشکلات جسمی دارد، باید علت آن‌ها براساس ارزیابی پزشکی بررسی شود، نه اینکه بدون شواهد به میکروپلاستیک نسبت داده شوند.

جمع‌بندی؛ آیا باید نگران ورود میکروپلاستیک به بدن باشیم؟

میکروپلاستیک‌ها ذرات ریز پلاستیکی هستند که از طریق آب آشامیدنی، مواد غذایی، بسته‌بندی‌ها و هوای تنفسی وارد محیط زندگی انسان می‌شوند. شواهد علمی نشان می‌دهند که این ذرات در برخی نمونه‌های زیستی و بافت‌های انسانی شناسایی شده‌اند.

با وجود این، هنوز اطلاعات کافی برای تعیین میزان دقیق خطر آن‌ها در زندگی روزمره وجود ندارد. برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، احتمال التهاب، استرس اکسیداتیو و اختلال در عملکرد برخی سلول‌ها و اندام‌ها را مطرح کرده‌اند؛ اما بسیاری از این اثرات هنوز در انسان به‌طور قطعی اثبات نشده‌اند.

در حال حاضر، بهترین رویکرد برای مقابله با این مسئله، کاهش مواجهه غیرضروری با پلاستیک، استفاده از ظروف مناسب برای نگهداری و گرم کردن غذا، توجه به کیفیت آب آشامیدنی و رعایت اصول بهداشت محیط است.

همچنین هیچ رژیم غذایی، دارو یا مکملی به‌عنوان روش قطعی دفع میکروپلاستیک از بدن تأیید نشده است. بنابراین، بهتر است به‌جای دنبال کردن روش‌های تبلیغاتی سم‌زدایی، بر تغذیه متعادل و حفظ سلامت عمومی تمرکز کنیم.

سوالات متداول درباره میکروپلاستیک

– میکروپلاستیک چیست و از کجا وارد بدن می‌شود؟

میکروپلاستیک ذرات پلاستیکی کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر است که می‌تواند از طریق آب آشامیدنی، غذا، بسته‌بندی مواد غذایی و تنفس هوای آلوده وارد بدن شود.

– آیا میکروپلاستیک در خون انسان وجود دارد؟

بله، در برخی مطالعات پژوهشگران ذرات پلاستیکی را در نمونه‌های خون انسان شناسایی کرده‌اند. بااین‌حال، میزان دقیق آن و پیامدهای بالینی حضور این ذرات هنوز کاملاً مشخص نیست.

– عوارض میکروپلاستیک برای بدن چیست؟

در مطالعات آزمایشگاهی و برخی تحقیقات انسانی، ارتباط احتمالی میکروپلاستیک با التهاب، استرس اکسیداتیو و تغییرات عملکردی برخی اندام‌ها بررسی شده است؛ اما هنوز بسیاری از این عوارض در انسان به‌صورت قطعی اثبات نشده‌اند.

– چگونه میکروپلاستیک را از بدن دفع کنیم؟

در حال حاضر روش درمانی تأییدشده‌ای برای پاک‌سازی کامل بدن از میکروپلاستیک وجود ندارد. عملکرد طبیعی دستگاه گوارش و سایر اندام‌های دفع‌کننده در خروج بخشی از ذرات نقش دارد، اما مصرف مکمل یا رژیم سم‌زدایی اثر اثبات‌شده‌ای در حذف آن‌ها ندارد.

– آیا آب معدنی بطری‌شده میکروپلاستیک دارد؟

در برخی نمونه‌های آب بطری‌شده ذرات میکروپلاستیک و نانوپلاستیک شناسایی شده‌اند. احتمال ورود این ذرات از بطری، درپوش و فرایند بسته‌بندی وجود دارد؛ اما میزان آن در محصولات مختلف متفاوت است.

– آیا گرم کردن غذا در ظروف پلاستیکی باعث ورود میکروپلاستیک به بدن می‌شود؟

در برخی شرایط، به‌خصوص هنگام استفاده از ظروف نامناسب یا آسیب‌دیده و قرار گرفتن آن‌ها در معرض حرارت، احتمال آزاد شدن ذرات پلاستیکی وجود دارد. استفاده از ظروف شیشه‌ای یا سرامیکی برای گرم کردن غذا انتخاب مناسب‌تری است.

– آیا میکروپلاستیک باعث ناباروری می‌شود؟

در برخی تحقیقات آزمایشگاهی و مطالعات انسانی، ارتباط احتمالی میکروپلاستیک با شاخص‌های سلامت تولیدمثل بررسی شده است؛ اما هنوز شواهد کافی برای اثبات اینکه مواجهه معمول با این ذرات باعث ناباروری زنان یا مردان می‌شود وجود ندارد.

– آیا مصرف فیبر و آنتی‌اکسیدان‌ها می‌تواند میکروپلاستیک را دفع کند؟

فیبر به عملکرد طبیعی روده کمک می‌کند و آنتی‌اکسیدان‌ها در محافظت سلولی نقش دارند؛ اما هیچ‌کدام به‌عنوان روش قطعی دفع میکروپلاستیک از بافت‌های بدن در مطالعات بالینی تأیید نشده‌اند.

– آیا دستگاه تصفیه آب می‌تواند میکروپلاستیک را حذف کند؟

برخی دستگاه‌های مجهز به فیلترهای غشایی و سیستم اسمز معکوس می‌توانند بخش قابل‌توجهی از ذرات را براساس اندازه و مشخصات فنی خود جدا کنند. میزان کارایی به کیفیت دستگاه، نوع فیلتر و نگهداری صحیح آن بستگی دارد.

– آیا میکروپلاستیک باعث سرطان می‌شود؟

برخی مکانیسم‌های سلولی مرتبط با آسیب اکسیداتیو و التهاب در تحقیقات بررسی شده‌اند، اما هنوز شواهد انسانی کافی برای اثبات رابطه مستقیم میان مواجهه با میکروپلاستیک و ایجاد سرطان وجود ندارد.

منابع علمی

جهت مطالعه بیشتر در مورد اسکالپ کر و ریزش مو در پاییز کلیک کنید.