بیماری صرع
بیماری صرع
پیش از آنکه درباره علل بروز صرع صحبت کنیم، باید بدانیم که صرع و تشنج دو مفهوم متفاوت هستند.
تشنج یعنی همان حملهای که به فرد دست میدهد و صرع نام کلی بیماری است که تشنج میتواند یکی از علائم یا گاهی تنها علامت آن باشد. باید بدانیم هر کسی دچار تشنج میشود لزوماً صرع ندارد و بهتر است برای تشخیص درست بیماری، به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کند.
جالب است بدانیم که سیستم مغز و اعصاب از سلولهای عصبی تشکیل شده است. این سلولها دارای ارتباطات بسیار قوی با یکدیگر هستند که باعث انتقال پیامهای عصبی از تمامی نقاط بدن به مغز و بردن پاسخهای مناسب از مغز به تمامی نقاط بدن میشوند.
بیماری صرع
تمامی این فرآیندها، با کمک انتقالدهندههای عصبی و الکترولیتهای بدن مانند سدیم و کلسیم صورت میگیرد. درواقع، این فرایندها نوعی فعالیت الکتریکی ایجاد میکنند. زمانی که فعالیت الکتریکی مغز بیش از اندازه میشود، تشنج رخ میدهد.
صرع یا epilepsy یک بیماری مزمن عصبی است که با حملات مکرر تشنج همراه است. تشنجها ناشی از فعالیت غیرطبیعی الکتریکی در مغز هستند. علائم و نشانههای صرع میتواند بسته به نوع تشنج متفاوت باشد، اما برخی از علائم عمومی شامل موارد زیر هستند.
- تشنجهای موضعی: تشنجهایی که فقط یک بخش از مغز را تحت تاثیر قرار میدهند و ممکن است منجر به حرکات غیرطبیعی در یک بخش از بدن، تغییرات حسی یا تغییرات در رفتار شوند.
- تشنجهای عمومی: تشنجهایی که تمام مغز را درگیر میکنند و ممکن است شامل از دست دادن هوشیاری، حرکات غیرطبیعی تمام بدن (مانند لرزشها)، یا سفت شدن عضلات باشند.
- تغییرات حسی: تجربه بوها، صداها یا احساسات غیرطبیعی که ممکن است پیش از تشنج رخ دهد.
تغییرات رفتاری: تغییرات ناگهانی در حالت روحی یا رفتار که ممکن است پیش از یا پس از تشنج رخ دهد.
علل بیماری صرع
علل صرع متنوع هستند و شامل موارد زیر میشوند:
اختلالات ژنتیکی
برخی از انواع صرع به علت تغییرات ژنتیکی و سابقه خانوادگی بروز میکنند. این نوع صرع معمولاً در دوران کودکی یا نوجوانی شروع میشود.
آسیبهای مغزی
شامل جند نوع آسیب است:
ضربه به سر: آسیبهای مغزی ناشی از حوادث، تصادفات یا ضربات شدید به سر میتوانند منجر به صرع شوند.
سکته مغزی: سکته مغزی به علت قطع خونرسانی به مغز میتواند آسیبهای جدی به بافت مغزی وارد کرده و موجب صرع شود.
تومورهای مغزی: تومورها، چه خوشخیم و چه بدخیم، میتوانند با فشردهسازی یا تخریب بافتهای مغزی باعث تشنج شوند.
عفونتهای مغزی: عفونتهای مغزی مانند مننژیت، انسفالیت و سایر عفونتهای ویروسی یا باکتریایی میتوانند باعث صرع شوند.
اختلالات عصبی
بیماریهای تحلیل برنده عصبی: بیماریهایی مانند آلزایمر و پارکینسون که موجب تخریب تدریجی بافتهای مغزی میشوند، میتوانند با صرع همراه باشند.
اختلالات رشد عصبی: برخی اختلالات مانند اوتیسم و سندرمهای ژنتیکی خاص میتوانند خطر ابتلا به صرع را افزایش دهند.
عوامل محیطی ابتلا به صرع
مشکلات دوران بارداری و زایمان: عفونتهایی که مادر در دوران بارداری مبتلا میشود میتوانند بر رشد مغز جنین تاثیر بگذارند و خطر صرع را افزایش دهند.
کمبود اکسیژن در هنگام زایمان: مشکلاتی که منجر به کاهش اکسیژنرسانی به مغز نوزاد در هنگام زایمان میشوند، میتوانند باعث آسیب مغزی و صرع شوند.
بیماری صرع
سایر عوامل
بیماریهای متابولیک و اختلالات سیستم ایمنی: برخی اختلالات متابولیک مانند فنیلکتونوری یا بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس میتوانند با صرع همراه باشند.
مواد سمی و الکل: مصرف طولانی مدت الکل و برخی مواد سمی میتواند به مغز آسیب برساند و منجر به صرع شود.
صرع بدون علت مشخص (صرع ایدیوپاتیک)
در بسیاری از موارد، علت دقیقی برای صرع پیدا نمیشود و به آن صرع ایدیوپاتیک گفته میشود. این نوع صرع معمولاً با تشخیص دقیق بالینی و آزمایشهای متعدد تشخیص داده میشود، اما علت دقیق آن مشخص نمیشود.
در هر صورت، تشخیص دقیق و درمان مناسب نیازمند مراجعه به متخصص مغز و اعصاب و انجام آزمایشهای لازم است.
خوراکیهای مضر برای بیماری صرع و تغذیه مناسب برای آنها
در حال حاضر هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد آیا هر نوع غذایی برای همیشه باعث تشنج در افراد مبتلا به صرع میشود یا نه. البته در نوع نادر “صرع رفلکسی” ثابت شده است که مصرف برخی مواد غذایی منجر به تشنج خواهند شد.
در صرع رفلکسی، تشنج فرد در پاسخ به یک محرک خاص اتفاق میافتد. صرع رفلکسی شامل «حساسیت به نور»، «صرع خواندن» (تشنجهایی که در اثر خواندن ایجاد میشود) و «صرع استارتل» (تشنجهایی که توسط یک شوک ناگهانی یا صدای بلند ایجاد میشوند) است.
اگرچه برخی از محرکهای رایج برای تشنج، مانند کمبود خواب، استرس و الکل در تمامی بیماران مشترک است، اما تجربهی این بیماری در هر فرد متفاوت میباشد. بعضی از بیماران احساس میکنند برخی از رنگها و مواد نگهدارنده، مونوسدیم گلوتامات (MSG) یا شیرین کنندههای مصنوعی، میتوانند باعث ایجاد تشنج در آنها شوند.
بسیاری از غذاهای با برچسب “کم چرب” حاوی این مواد مصنوعی هستند. در واقع برخی بیماران با تجربه درمییابند که برخی غذاها باعث ایجاد تشنج میشوند و بنابراین از مصرف آنها خودداری میکنند.
یافتههای علمی نشان میدهند که آب گریپ فروت و آب انار باعث تشنج نمیشوند، اما میتوانند عوارض جانبی برخی از داروهای صرع، از جمله کاربامازپین، دیازپام و میدازولام را بیشتر کنند.
بروشور اطلاعات دارو نشان میدهد که آیا باید از نوشیدن این آب میوهها خودداری کنید یا نه. کافئین موجود در قهوه، چای، نوشابه و برخی از نوشیدنیهای انرژیزا اثر محرکی روی سیستم عصبی مرکزی (CNS) دارد. رابطه بین کافئین، کنترل تشنج و داروهای ضد صرع پیچیده است و به طور کامل شناخته نشده است.
با این حال، گزارشها نشان میدهند که کافئین ممکن است احتمال وقوع تشنج را برای برخی افراد افزایش دهد. کافئین همچنین ممکن است بر نحوه عملکرد AEDها در کنترل تشنج تأثیر بگذارد.
با این حال در برخی موارد به نظر میرسد که کافئین میتواند از تشنج محافظت کند. اگر نگران تأثیر کافئین بر کنترل تشنج خود هستید، حتما باید با پزشک متخصص خود صحبت کنید.
در حالی که چربیهای سالم بخش کلیدی یک رژیم غذایی متعادل هستند، چربیهای اشباع شده و ترانس برای بدن چندان مفید نیستند. طبق گفتهی پزشکان، این چربیها ممکن است سطح کلسترول و خطر بیماری قلبی را افزایش دهند. بنابراین به بیماران صرع توصیه میشود منابع زیر از چربیهای اشباع و ترانس را به نفع گزینههای سالمتر محدود کنند:
- کره
- مارگارین
- چربی گوشت گاو
- روغن نارگیل، نخل و روغن هسته خرما
- غذاهای فرآوری شده، مانند کیک بستهبندی شده، کلوچه یا پیتزای منجمد
در مجموع از چربیهای اشباع و ترانس، کافئین و افزودنیهای مواد غذایی به عنوان خوراکیهای مضر برای افراد مبتلا به صرع یاد میشود.
- غلات کامل، مانند بلغور جو دوسر، برنج قهوهای و نان سبوسدار
- میوهها
- سبزیجات
- حبوبات مانند نخود، لوبیا و عدس
- گوشت قرمز بدون چربی
- طیور
- ماهی
- غذاهای دریایی، مانند میگو، گوش ماهی و خرچنگ
- لوبیا
- محصولات سویا، مانند توفو یا شیر سویا
- آجیل و دانههای بدون نمک
- تخم مرغ
- محصولات لبنی مانند شیر
- محصولات لبنی مانند شیر، ماست و پنیر
- طیور
- غذای دریایی
- تخم مرغ
- دانه
- آجیل
- آووکادوها
- نارگیل
- روغنهای گیاهی
درمان صرع
درمان صرع معمولاً شامل مصرف داروهای ضد تشنج است که به کنترل تشنجها کمک میکنند. در برخی موارد، جراحی مغز، تحریک عصب واگ یا رژیم کتوژنیک نیز میتواند موثر باشد. درمانهای جدیدتر مانند تحریک عمقی مغز (DBS) نیز در حال تحقیق و استفاده هستند.
مدیریت صرع شامل پیگیری منظم با پزشک، مصرف داروها به موقع و به مقدار مناسب، اجتناب از محرکهای تشنجزا (مانند استرس، کم خوابی، و الکل) و داشتن سبک زندگی سالم است.
بیماری صرع
تشخيص صرع:
تشخیص صرع نیازمند معاینات پزشکی، بررسی تاریخچه پزشکی بیمار، و انجام آزمایشهایی مانند الکتروانسفالوگرافی (EEG) و تصویربرداری مغزی (مانند MRI) است.
درمان صرع معمولاً شامل موارد زیر است:
1) دارو درمانی صرع:
داروهای ضد تشنج (AEDs) رایجترین روش درمان صرع هستند. این داروها کمک میکنند تا فعالیت غیرطبیعی الکتریکی در مغز کنترل شود. برخی از داروهای رایج عبارتند از:
- فنیتوئین (Phenytoin)
- کاربامازپین (Carbamazepine)
- والپروات سدیم (Valproate)
- لاموتریژین (Lamotrigine)
- لووتیراستام (Levetiracetam)
این داروها ممکن است با توجه به نوع تشنج، سن بیمار، و وجود شرایط پزشکی دیگر تجویز شوند. مصرف منظم و دقیق داروها و پیگیری با پزشک برای تنظیم دوز و ارزیابی اثربخشی بسیار مهم است.
2)جراحی براي درمان صرع:
در مواردی که تشنجها به داروها پاسخ نمیدهند، جراحی ممکن است گزینه مناسبی باشد. جراحیهای صرع شامل موارد زیر هستند:
- رزکسیون: برداشتن بخشی از مغز که فعالیت غیرطبیعی دارد، مانند لوب تمپورال.
- کالوستومی: قطع ارتباط بین دو نیمکره مغز برای جلوگیری از گسترش تشنجها.
- جراحی تشنج موضعی: از بین بردن نواحی کوچکتر و موضعی مغز که عامل تشنجها هستند.
3)تحریک عصبی براي درمان صرع:
این روشها شامل استفاده از دستگاههایی است که از طریق تحریک الکتریکی به کنترل تشنجها کمک میکنند:
تحریک عصب واگ (VNS): دستگاهی که زیر پوست کاشته میشود و عصب واگ را تحریک میکند.
تحریک عمقی مغز (DBS): الکترودهایی که در مغز کاشته میشوند و به وسیله یک دستگاه تحریک میشوند.
تحریک پاسخگو (RNS): دستگاهی که فعالیت مغز را مانیتور میکند و در صورت تشخیص فعالیت غیرطبیعی، تحریک الکتریکی اعمال میکند.
4)تغییرات در سبک زندگی
اجتناب از محرکهای تشنجزا: شامل استرس، کم خوابی، مصرف الکل، و برخی غذاها.
رعایت رژیم غذایی خاص: رژیم کتوژنیک (پرچرب و کمکربوهیدرات) که در برخی موارد میتواند به کاهش تشنجها کمک کند.
ورزش منظم: ورزش منظم و سبک میتواند به کاهش استرس و بهبود سلامت عمومی کمک کند.
5)روشهای مکمل و جایگزین درمان صرع:
مراقبه و یوگا: میتواند به کاهش استرس و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
بیوفیدبک: تکنیکی که به افراد کمک میکند تا کنترل بهتری بر فعالیتهای بدنی و مغزی خود داشته باشند.
طب سوزنی: برخی افراد از این روش برای کاهش علائم صرع استفاده میکنند، اگرچه شواهد علمی محدودی برای اثربخشی آن وجود دارد.
بیماری صرع
6)پشتیبانی روانی و اجتماعی
مشاوره و رواندرمانی: برای مدیریت استرس و اضطراب مرتبط با صرع.
گروههای پشتیبانی: برای اشتراکگذاری تجربیات و دریافت حمایت از دیگران که با صرع زندگی میکنند.
7)درمانهای تحقیقاتی و جدید
تحریک مغناطیسی ترانسکرانیال (TMS): روشی که با استفاده از میدانهای مغناطیسی فعالیت مغز را تغییر میدهد.
ژنتیک درمانی: تحقیقاتی برای درمان صرع از طریق تغییرات ژنتیکی.
اگر به صرع یا تشنجهای مکرر مبتلا هستید، مهم است که تحت نظر یک متخصص مغز و اعصاب باشید و برنامه درمانی خود را به دقت دنبال کنید.
نتیجهگیری در مورد صرع
در این مطلب با بیماری صرع آشنا شدیم. برای اینکه زندگی بهتری با بیماری خود داشته باشید ایده خوبی است که به بستگان، دوستان و همکارانتان بگویید که مبتلا به صرع هستید و در صورت بروز تشنج چه کاری باید انجام دهند.
اطلاعرسانی این مورد به صورت یک دستبند موجود است و میتواند برای نشان دادن ابتلا به صرع زمانی که در میان افرادی که نمیشناسید هستید، از آن استفاده کنید.