اختلال دو قطبی
اختلال دو قطبی
اختلال دو قطبی چیست؟
این بیماری، قبلا با عنوان «بیماری شیدایی-افسردگی» شناخته میشد. همان طور که از عنوان آن پیداست، در صورت ابتلا به این اختلال به نوسانات خلقی شدید دچار میشوید. این نوسانات معمولا چند هفته یا چند ماه ادامه مییابند و بسیار فراتر از فراز و نشیبهای احساسی است که بیشتر ما تجربه می کنیم.
بیماری دوقطبی چیست؟ اختلال دوقطبی (اختلال دو قطبی به انگلیسی Bipolar) یک اختلال روانی و یکی از انواع اختلالات خلقی است که در گذشته به آن شیدایی افسردگی میگفتند. فردی که به این حالت روانی مبتلا باشد، حالات مختلفی از دورههای شیدایی و فرازهای احساسی (مانیا و هایپومانیا) و دورههای افسردگی و نشیبهای روانی (دپرسیون) را تجربه میکند.
بنابراین این بیماری فاز مانیک اختلال دو قطبی و فاز افسردگی دو قطبی دارد.
معمولاً، تغییرات غیرعادی در روحیه و انرژی به شکل فعالیت بیشازحد و ناتوانی در انجام عملکردهای روزمره نمود پیدا میکند. ناتوانی ناشی از اختلال دو قطبی میتواند شدید باشد و منجر به آسیب روابط، شغل یا عملکرد فرد در مدرسه و حتی خودکشی شود.
اختلال دوقطبی در زنان دوقطبی و مردان انواع مختلفی دارد. منظور از اختلالات دو قطبی نوع ۱ وضعیتی است که فرد در آن بهمدت دست کم یک هفته دچار یک دورهٔ کامل شیدایی میشود. در این وضعیت ممکن است افسردگی را هم تجربه کند یا نکند. ممکن است علائم شیدایی آنقدر شدید باشد که فرد به بستری شدن نیاز پیدا کند.
اگر فرد درحال حاضر یا در گذشته دچار یک دوره هیپومانیا (hypomania) شده باشد، که حالت خفیفتر شیدایی است و حداقل چهار روز متوالی طول میکشد، و درحال حاضر یا در گذشته یک دوره افسردگی عمده را نیز تجربه کرده باشد، اختلال دوقطبی نوع ۲ رخ داده است.
به تغییر مکرر روحیه از هیپومانیا به افسردگی طی دست کم دو سال در بزرگسالان، اختلال خلقی یا خلق ادواری میگویند.
بسامد بروز این اختلال در زنان دوقطبی و مردان یکسان است و متوسط سن بروز آن ۲۵ سالگی تخمین زده شده است. با این حال، ممکن است اختلال دوقطبی از کودکی آغاز یا در اواخر عمر ظاهر شود.
اختلال دو قطبی معمولا بیماریهای مزمنی هستند و فرد باید تا پایان عمر تحت نظارت باشد. بیش از ۹۰ درصد از کسانی که دچار یک دوره شیدایی میشوند، باز هم دورههای شیدایی یا افسردگی را تجربه میکنند.
اختلال دو قطبی
دو قطبی بودن یعنی چی؟
معمولاً افراد مبتلا شیدایی را با سرخوشی زیاد توصیف میکنند. شخص احساس میکند «جهان زیر پایش قرار دارد». با این وجود، در اغلب موارد، روحیه غالب در دوران شیدایی کجخلقی است. بهعلاوه، این دسته از افراد ناگهان اعتماد به نفس زیادی در خود احساس میکنند، نیازشان به خواب کم میشود، پرحرف میشوند، براحتی حواسشان پرت میشود و دست به فعالیتهایی میزنند که ریسک و دردسرشان بالاست (مثل قمار، خرید بیرویه، سکس بیپروا).
شباهت هیپومانیا با شیدایی در این است که در هر دو مورد، دیگران متوجه تغییر در روحیه و عملکرد فرد میشوند اما این دوره آنقدر شدید نیست که منجر به اختلال جدی در عملکرد اجتماعی یا شغلی شود یا به بستری شدن نیاز داشته باشد.
ممکن است فرد در دوره شیدایی پروژههای زیادی را شروع کند و احساس کند، صرف نظر از سطح استعداد یا تجربه، میتواند هرکاری را انجام دهد. یکی از شایعترین ویژگیهای شیدایی کاهش نیاز به خواب است. ممکن است فرد تا چند روز نخوابد ولی احساس خستگی نکند.
در اغلب موارد، ذهن فرد شیدا سریعتر از آنکه بتواند بروز دهد عمل میکند بنابراین مدام از موضوعی به موضوع دیگر میپرد و حرفهای او منسجم نیست. گاهی فرد در دورهی شیدایی، بخصوص اگر کسی بخواهد حرفش را قطع کند، از خود پرخاش و خشونت نشان میدهد.
زنجیرهی رشد کودکانی که در معرض خطر ابتلا به اختلال دو قطبی قرار دارند (چون یکی از والدین آنها دچار این است) با علائمی شروع میشود که مختص اختلال دو قطبی نیست (مشکل خواب و اضطراب ازجمله علائم بارز آن است).
این وضعیت از اختلال خلقی خفیف به سمت اختلال افسردگی عمده در نوجوانی حرکت میکند و اختلال دوقطبی کامل در مرحلهی ورود به بزرگسالی، معمولاً همراه با یک دوره شیدایی یا هیپومانیا یا اولین دوره از روانپریشی بعد از یک دوره افسردگی، رخ میدهد.
ویژگی این وضعیت این است که افراد شیدا بیماری خود و نیاز به درمان را نمیپذیرند و دربرابر درمان مقاومت میکنند. راههای تشخیص بیماری دو قطبی و درمان بیماری دو قطبی بسیار مهم است.
خطر خودکشی در بین افراد مبتلا به اختلال دوقطبی دست کم ۱۵ برابر بیشتر از جمعیت عادی است. در اغلب موارد اختلال دوقطبی تشخیص داده نمیشود یا با سایر اختلالات اشتباه گرفته میشود و ممکن است افراد تا چند سال از آن رنج ببرند تا بالاخره تحت درمان مناسب قرار بگیرند.
برای آنکه بدرستی بدانید بیماری دو قطبی چیست و علائم بیماری دو قطبی را تشخیص دهید، حتما باید به روانپزشک مراجعه کنید. پزشک پس از بررسی شخصیت دو قطبی و علائم اختلال دو قطبی، نوع درمان مناسب را مشخص کرده و عوامل تشدیدکننده اختلال دو قطبی را شرح میدهد.
اختلال دو قطبی
میزان شیوع اختلال دوقطبی چقدر است؟
تقریبا از هر ۵۰ بزرگسال یک نفر در برههای از زندگی خود به اختلال دوقطبی مبتلا میشود. این اختلال معمولا معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ سالگی و به ندرت پس از ۵۰ سالگی شروع میشود.
علائم دوقطبی بودن چیست؟
همانطور که میدانید هر بیماری و یا اختلال روانی علائم و نشانههای مختص به خود را دارد. برخی از نشانه های اختلال دو قطبی، جزو شکایات خود بیمار هستند. از طرفی برخی علایم اختلال دو قطبی هم توجه متخصص و یا اطرافیان بیمار را به خود جلب میکنند.
علائم فاز مانیک اختلال دو قطبی چیست؟
فاز مانیک اختلال دو قطبی (مانیا یا شیدایی) و هیپومانیا یا نیمه شیدایی دو فاز متفاوت با علائم نسبتا مشابه هستند. مانیا یا شیدایی نسبت به هیپومانیا حالت شدیدتری است و دارای علائم برجستهتری است. علائم اختلال افسردگی شیدایی سبب ایجاد مسائل و مشکلات جدی در زمینه کاری، تحصیلی، احساسی و روابط فرد میشود. مانیا میتواند سبب سوق دادن فرد به سمت روانپریشی شود و روانشناس را مجبور به بستری کردن بیمار در بیمارستان کند. بیماران در هر دو فاز مانیک اختلال دو قطبی و هیپومانیا حداقل ۳ مورد از علائم ذکر شده را دارند.
- به شکل غیرقابل کنترلی شاد، پرانرژی و هیجانزده هستند.
- فعالیت، انرژی و اضطراب آنها به شکل قابل توجهی افزایش مییابد.
- دچار حالتی به نام یوفوریا میشوند که عبارت است از اعتماد به نفس بیشازحد و احساس خوبی داشتن.
- احساس نیاز به خواب نمیکنند و دچار کمخوابی میشوند.
- به طرز عجیبی پرحرف میشوند.
- افکار مغشوش و پراکنده بسیاری دارند و ایدههای بسیاری در سر آنها میگذرد.
- نمیتوانند به خوبی تمرکز کنند و دچار حواسپرتی میشوند.
- نمیتوانند به خوبی و عاقلانه تصمیمگیری کنند. بهعنوان مثال، سرمایهگذاریهای اشتباه و نادرست میکنند و یا ولخرجیهای بیدلیل انجام میدهند. همچنین تصمیمات پرخطر در حیطه ارتباطات جنسی خود میگیرند.
حالت افسردگی شدید در یک فرد با اختلال دوقطبی
اپیزود دیپرشن ماژور یا علائم افسردگی شدید یا همان فاز افسردگی دو قطبی به اندازهای قوی و طوفانی است که میتواند در فعالیتهای روزانه فرد اختلال ایجاد کند و کار، تحصیل و روابط او را تحت تاثیر قرار دهد. البته که انواع افسردگی متفاوت هستند. فاز افسردگی دو قطبی معمولاً شامل ۵ مورد و یا بیشتر از علائم زیر است:
- مود و حالت افسرده داشتن که شامل غمگین بودن، ناامید بودن، احساس پوچی و بغض داشتن است. این حالات در کودکان معمولا به شکل تحریکپذیربودن و حساسیت شدید خود را نشان میدهد.
- بیتمایل بودن نسبت به همه یا اکثر فعالیتها و نداشتن اشتیاق
- کاهش وزن قابل توجه یا افزایش وزن علیرغم رژیم غذایی. کاهش وزن در کودکان میتواند خود را به شکل عدم مطابقت با الگوی افزایش وزن نشاندهد.
- خوابیدن بیش از اندازه و یا بیخوابی (اینسامنیا)
- بیقراری یا آهستگی در انجام کارها
- خستگی مفرط و یا نداشتن انرژی برای انجام کارها و فعالیتهای معمول
- احساس بیارزش بودن و یا عذاب وجدان شدید
- عدم تمرکز و کاهش توانایی تفکر و اختلال در تصمیمگیری
- افکار خودکشی و یا حتی اقدام به خودکشی.
زمان ظهور علائم میتواند مختلط و یا آنی باشد. تغییر حالات میتوانند در زمان حاملگی و یا با تغییر فصول سال رخ دهند.
تفاوت علائم اختلال دوقطبی در مردان و زنان دوقطبی
اختلال دوقطبی در مردان و زنان تقریبا به یک اندازه مشاهده میشود. هرچند نشانههای شاخص در بیماران با جنسیت متفاوت، میتواند مختلف باشد. در بیشتر موارد زنان و مردان با تشخیص دوقطبی ممکن است موارد قرار داده شده در جدول را نشان دهند.
زنانی که دارای این اختلال هستند ممکن است دچار برگشتهای مکرر حالات شوند و این به دلیل بالا و پایین شدن هورمونهای آنان طی قاعدگی و همچنین یائسگی است. اختلال دوقطبی در زنان پیچیدگیهای بیشتری نسبت به مردان دارد. مردانی که به دوقطبی مبتلا میشوند، معمولا کمتر از زنان به دنبال درمان این اختلال میروند و احتمال خودکشی در آنها بالاتر است.
اختلال دو قطبی
راههای تشخیص بیماری دو قطبی و علائم اختلال دوقطبی چیست؟
براساس DSM-5، دورهٔ شیدایی با سرمستی بیشازحد، کجخلقی در بیشتر روزهای هفته یا هر روز به مدت دست کم یک هفته ظاهر میشود و با افزایش غیرعادی فعالیت و انرژی همراه است. بهعلاوه، سه مورد از علائم زیر در فرد مشاهده میشود (اگر کجخلقی را روحیهٔ غالب تصور کنیم، چهار مورد):
- اعتماد به نفس بیش از حد یا بزرگنمایی، شامل باورهای غیرمنطقی نسبت به توانایی و قدرت خود
- کاهش نیاز به خواب
- پرحرفی غیرعادی یا نیاز به صحبت
- هجوم ایده یا افکار
- پرت شدن حواس
- افزایش هدفگذاری، مانند پروژههای کاری یا درسی، یا فعالیتهای بیهدف (بیقراری روانی-حرکتی)
- شرکت در فعالیتهایی که احتمال پیامد منفی آن ها بالاست. مثل خرید بیرویه، سکس بیپروا، سرمایهگذاری بدون فکر.
بهعلاوه، اختلال در خلق و خو برای بروز مشکل جدی در عملکرد اجتماعی یا شغلی یا نیاز به بستری شدن برای جلوگیری از آسیب زدن فرد به خود یا وجود ویژگیهای روانی کافی است.
از طرفی، این وضعیت با تزریق دارو، سوء مصرف مواد یا اختلال بالینی قابل توضیح نیست.
حالت خفیف شیدایی، که هیپومانیا نام دارد، نیز شامل تغییر بارز در عملکرد فرد (ولو به مدت چهار روز یا بیشتر) است با این تفاوت که معمولاً با ناتوانی شدید اجتماعی یا شغلی مواجه نیستیم. درواقع، ممکن است فرد احساس خوبی داشته باشد و بهشدت فعال شود بهطوریکه خود فرد یا اطرافیان نتوانند دوره هیپومانیا را تشخیص دهند.
دوقطبی تند چرخش چیست و چه علائمی دارد؟
اگر ظرف ۱۲ ماه فرد دچار چهار اپیزود بیماری یا بیشتر شود، میگوییم اختلال دوقطبی تند چرخش رخ داده است. بعضی از افراد ظرف یک هفته یا حتی یک روز دچار چند اپیزود میشوند. چرخش سریع معمولا اوایل بیماری رخ نمیدهد و در بین زنان دوقطبی بیشتر شایع است.
اگر فرد بداند اختلال دو قطبی چیست و این بیماری دو قطبی بهطور موثر درمان شود، بیماران دوقطبی میتوانند زندگی سالم و سودمندی داشته باشند اما بدون درمان، بسامد و شدت تغییر روحی افزایش پیدا میکند و ممکن است عاقبت بیماران دو قطبی سخت باشد و به خودکشی برسد.
ممکن است اختلال دوقطبی در کودکان و نوجوانان نیز رخ دهد. این وضعیت معمولاً کودکانی را تحتالشعاع قرار میدهد که والدین او دچار این اختلال باشند. کودکان و نوجوانان اغلب چندبار در روز دچار نوسان خلقی سریع بین افسردگی و شیدایی میشوند. شیدایی در کودکان بهشکل کجخلقی و فوران شدید خشم نمود پیدا میکند.
بروز علائم مختلف نیز در جوانان دچار اختلال دوقطبی شایع است. ممکن است علائم و اپیزود این بیماری در نوجوانان بزرگتر بیشتر شبیه به بزرگسالان باشد.
تمیز دادن اختلال دوقطبی در کودکان و نوجوانان از سایر مشکلاتی که در این گروه سنی رخ میدهد دشوار است. کجخلقی و پرخاشگری میتواند از علائم اختلال کمتوجهی-بیشفعالی، اختلال رفتاری یا اختلال نافرمانی مقابلهای هم باشد.
سوء مصرف مواد و الکل در بین افراد دچار اختلال دوقطبی بسیار شایع است. عوامل مختلفی در بروز اختلال سوء مصرف مواد سهم دارد مانند: مصرف سر خود دارو برای تسکین علائم درحالیکه ممکن است علائم خلقی در اثر مصرف دارو رخ دهد یا تشدید شود. شاید بعضی از عوامل در بروز اختلال دوقطبی و اختلال مصرف مواد موثر است.
همزمان شدن اختلال سوء مصرف مواد با اختلال دوقطبی، بخش مهمی از برنامه درمان خواهد بود.
همچنین ممکن است اختلالات اضطراب، مانند حملهی عصبی و اختلال اضطراب اجتماعی، همزمان با اختلال دوقطبی رخ دهد. شاید این وضعیت به درمانی که برای اختلال دوقطبی در نظر گرفته شده جواب دهد یا به درمان جداگانه نیاز داشته باشد.
اختلال دو قطبی
از کجا بفهمم بیماری دو قطبی دارم؟
در اختلال دوقطبی دست کم با یک دوره بروز افسردگی روبهرو هستیم. در این دوره، روحیهٔ فرد پایین میآید، احساس بیمیلی یا بیانگیزه بودن به او دست میدهد یا دست کم به مدت ۲ هفته دچار ناامیدی میشود. براساس DSM-5، حداقل پنج مورد از علائم زیر نیز در فرد دیده میشود:
- فرد هر روز یا بیشتر روزهای هفته احساس ناراحتی، اضطراب یا پوچی میکند.
- فرد هر روز یا بیشتر روزهای هفته احساس بیمیلی و بیانگیزه بودن دارد.
- افزایش یا کاهش بیرویهٔ وزن
- بیخوابی یا پرخوابی
- بیقراری مشهود (بیقراری روانی-حرکتی) یا کند شدن (کندی روانی-حرکتی)
- فرد تقریباً هر روز احساس خستگی مفرط و انرژی پایین دارد.
- عذاب وجدان یا احساس بیارزش بودن
- فرد نمیتواند تمرکز کند یا تصمیم بگیرد.
- فرد مدام به خودکشی فکر میکند یا اقدام به خودکشی میکند.
این علائم دو قطبی باعث پریشانی یا نقص در عملکرد فرد میشود و ناشی از تاثیر مواد یا بیماری بالینی نیست.
گاهی دورههای شدید شیدایی یا افسردگی شامل علائم روانپریشی میشود. ازجمله علائم شایع روانپریشی میتوان به توهم (شنیدن، دیدن یا احساس حضور چیزهایی که در واقعیت وجود ندارد) و وهم (باور محکم و غلط که ربطی به دلایل یا توضیحات منطقی در باورهای فرهنگی عادی فرد ندارد) اشاره کرد.
علائم اختلال دوقطبی در کودکان و نوجوانان
شناسایی علائم دوقطبی در کودکان و نوجوانان آسان نیست. تشخیص این مسئله که حالات آنها به خاطر پستیها و بلندیهای معمول زندگی است که برای اولین بار آنها را تجربه میکنند، یا نتیجه ترومایی است که به آنها وارد شدهاست و یا علائم یک اختلال روانی چون دوقطبی است، بسیار دشوار است.
کودکان و نوجوانان دورههای واضح افسردگی، شیدایی و نیمهشیدایی را تجربه میکنند، اما الگوی زمانی ظهور علائم آنها و تغییرشان نسبت به بالغین متفاوت است. این دورههای میتوانند به سرعت تغییر کنند و علائم هم به سرعت ناپدید شود. یکی از مهمترین علائم دوقطبی در کودکان و نوجوانان، تغییر حالتهای روانی (مود سویینگ) فاحش است که نسبت به هم سن و سالان آنها غیرعادی بهنظرمیرسد. همچنین عصبانیت در بیماران دوقطبی نوجوان و کودک زیاد دیده میشود.
تشخیص اختلال دو قطبی در کودکان و نوجوانان سختتر از بزرگسالان است. یکی از مهمترین علائم این اختلال در کودکان و نوجوانان، تغییر خلق یا مود سوئینگ است.
چه عواملی در بروز اختلال دوقطبی نقش دارند؟
«عوامل خطر» ژنتیکی مشابه در ابتلای فردی به اختلال دوقطبی، افسردگی شدید یا اسکیزوفرنی نقش دارند. عوامل خطر محیطی نیز می توانند باعث بروز این اختلال شوند و ممکن است بر اثر ترکیب با عوامل خطر ژنتیکی، ریسک بروز این بیماریها را در شما کاهش یا افزایش دهند.
مثلا ممکن است عوامل خطر ژنتیکی داشته باشید که به این معنی است که احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی در شما بیشتر است. با این حال، اگر در یک محیط باثبات و مثبت زندگی کنید یا بزرگ شوید، ممکن است خطر ابتلا به یک بیماری روانی جدی را کاهش دهید.
داشتن پدر یا مادری با یک بیماری روانی جدی مانند دوقطبی، قویترین عامل خطر شناخته شده برای ابتلای شما به یک بیماری روانی جدی است. کودکانی که یکی از والدینشان به یک بیماری روانی جدی مبتلاست، به احتمال ۱ به ۳ ممکن است که خودشان به یک بیماری روانی جدی مبتلا شوند.
هنگامی که در مورد علل بروز اختلال دوقطبی فکر میکنید، مهم است به خاطر داشته باشید که بسیاری از موارد مختلف در آن دخیل هستند و هیچ عامل خطر یکسانی باعث اختلال دوقطبی نمیشود.
اختلال دو قطبی
علائم روانی در بیماران دوقطبی چیست؟
معمولاً علائم روانی در اختلال دوقطبی ناشی از وضعیت روحی فرد در لحظه است. مثلاً، ممکن است فرد حین دورهٔ شیدایی دچار توهم خودبزرگبینی مثل باور به رئیس جمهور بودن یا داشتن قدرت و ثروت ویژه شود و طی دورهٔ افسردگی توهم عذاب وجدان یا احساس بیارزش بودن مانند پوچی و بازنده بودن را تجربه کند یا باور داشته باشد که مرتکب جرم بزرگی شده است. بههمین دلیل، گاهی اختلال دوقطبی به اشتباه شیزوفرنی (schizophrenia) تشخیص داده میشود.
البته ممکن است علائم افسردگی شیدایی در بعضی از افراد همزمان رخ دهد که به آن اختلال دو قطبی با ویژگیهای ترکیبی گفته میشود. علائم آن اغلب شامل بیقراری، اختلال در خواب، تغییر شدید در اشتها، روانپریشی و فکر به خودکشی است. ممکن است روحیهٔ فرد بسیار غمگین و ناامید باشد و در عین حال احساس پرانرژی بودن کند.
بعضی از افراد دچار اختلال دوقطبی دست به خودکشی میزنند. هرکس که به خودکشی فکر میکند باید فوراً تحت نظارت متخصص سلامت روان قرار بگیرد. باید حرف زدن درمورد خودکشی را جدی گرفت. بهنظر میرسد خطر خودکشی طی اولین دوره از بیماری از همه بیشتر است. تشخیص زودهنگام اختلال دوقطبی و یادگیری بهترین روش برای کنترل آن، خطر مرگ در اثر خودکشی را کاهش میدهد.
معمولاً دورههای افسردگی شیدایی چند بار در طول عمر تکرار میشود. اکثر افراد دچار اختلال دوقطبی میان هر دوره هیچ علامتی ندارند اما علائم در یک سوم از آن ها باقی میماند. علائم مزمن در درصد کمی از افراد، به رغم درمان، هرگز رفع نمیشود.
آیا بیماری دوقطبی ارثی است؟
احتمال اینکه اختلال دوقطبی از پدر و مادر به فرزندان به ارث گذاشته شود، وجود دارد. تحقیقات نشاندهنده وجود ارتباط قوی بین ژنتیک و اختلال دو قطبی است. اگر یکی از نزدیکان شما به این اختلال مبتلاست، احتمال بروز دو قطبی در شما ۴ تا ۶ برابر بیشتر است.
هر چند این بدان معنی نیست که هر کسی که دوقطبی در او تشخیص دادهمیشود، دارای بستگانی با این اختلال است. از طرفی داشتن بستگان مبتلا به دوقطبی تضمینکننده بروز آن در فرد مورد نظر نیست. بههرحال، ژنتیک نقش مهمی در ابتلا به دو قطبی بازی میکند. درصورتیکه یکی از نزدیکان شما به این اختلال روانی مبتلاست، به بررسیهای بیشتر سلامت روان خود بپردازید.
تست اختلال دو قطبی قابل اطمینان است؟
امروزه برخی از تستهای آنلاین بایپولار و یا دوقطبی یا تست افسردگی شیدایی در دسترس هستند که میتوان آنها را امتحان کرد. هرچند باید به خاطر داشتهباشید که تنها با دادن این تستها نمیتوان متوجه این شد که به اختلال دوقطبی مبتلا هستید یا نه! بلکه ابتلا باید به دکتر روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنید و بررسیهای دقیقتر برای شما انجام شوند.
از آنجا میتوان متوجه این مسئله شد که آیا به این اختلال مبتلا هستید یا نه! برخی از این تستها دقیق نیستند و برخی دیگر از دقت بالاتری برخوردار هستند. به هرحال نباید به این تستها چندان اعتماد کرد و همیشه بررسیها و شرح حالی که دکتر از شما میگیرد، دقت بالاتری دارد.
اختلال دو قطبی
درمان بیماری دوقطبی چقدر طول میکشد؟
هرچند اختلال دوقطبی درمان قطعی ندارد و این بیماری تا آخر عمر بیمار همراه اوست، اما درمانهای موجود به کنترل حالتهای مختلف بیماری کمک میکنند و عملکرد او را در زمینههای مختلف زندگیش بهبود میبخشد. در ادامه به طور خلاصه درمانهایی که برای این بیماری وجود دارند را نام میبریم:
- درمان دارویی
- سایکوتراپی
- سایر درمانهای موجود
- تغییر سبک زندگی
داروهای درمان بیماری دو قطبی
با اینکه ممکن است پزشک عمومی که در روانپزشکی تخصص ندارد داروی روانگردان تجویز کند، توصیه میشود افراد دچار اختلال دوقطبی برای درمان به روانپزشک مراجعه کنند. برای درمان اختلال دوقطبی از چند نوع دارو استفاده میشود.
معمولاً برای کنترل دورههای شیدایی از داروهای تثبیتکنندهٔ خلق استفاده میشود که شاید لیتیم (لیتیوم، lithium salts) شناختهشدهترین نوع آن باشد. لیتیم که بهعنوان اولین داروی تثبیتکنندهٔ خلق به تایید اداره غذا و داروی ایالت متحده رسید، اغلب در کنترل شیدایی و پیشگیری از عود دورههای شیدایی و افسردگی بسیار موثر عمل میکند.
ازجمله دیگر داروهای تثبیتکنندهی خلق میتوان به داروهای ضد تشنج مثل لاموتریژین (لامیکتال)، والپروئیک اسید(دپاکین)، دیوالپروئکس سدیم (دپاکوت) و کاربامازپین (تگرتول و غیره) اشاره کرد. در سال ۱۹۹۵ داروی والپروات برای درمان شیدایی به تایید اداره غذا و دارو رسید.
ممکن است بهمنظور دستیابی به بهترین تاثیر ممکن داروهای ضد تشنج با لیتیم یا با یکدیگر ترکیب شوند. درصورت لزوم، و معمولاً به مدت کوتاه، برای درمان دورههای افسردگی و شیدایی داروهای دیگر نیز اضافه میشود.
گاهی مصرف داروهای ضد افسردگی منجر به تغییر روحیه و تسریع اپیزود شیدایی یا هیپومانیا یا چرخش سریع میشود. بهمنظور پیشگیری از بروز این مشکل، معمولاً به داروهای تثبیتکننده خلق و خو بهتنهایی یا همراه با داروهای ضد افسردگی نیاز است.
معمولاً کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال دوقطبی با مصرف لیتیم درمان میشوند اما گاهی از والپروات و کاربامازپین نیز استفاده میشود.
زنان دچار اختلال دوقطبی که قصد بارداری دارند یا باردار میشوند، بهعلت تاثیر احتمالی داروهای تثبیت کنندهٔ خلق و خو روی جنین درحال رشد یا نوزاد شیرخوار با چالش روبه رو میشوند. متخصص بالینی میتواند به این زنان کمک کند تا مزایا و خطرات تمام گزینههای درمان را سبک سنگین کنند.
درمانهای روانشناختی برای اختلال دوقطبی
در طول یک دوره افسردگی یا بین دورههای شیدایی و افسردگی، درمانهای روانشناختی می توانند مفید باشند1 5 11. این درمانها میتواند شامل موارد زیر باشد:
- آموزش روانشناسی – یادگیری بیشتر در مورد اختلال دوقطبی
- پایش خلق و خو – شما یاد میگیرید که تشخیص دهید که چه زمانی خلق و خوی شما شروع به نوسان میکند.
- کمک به پرورش مهارتهای سازگاری عمومی
- درمان شناختی-رفتاری (CBT) برای دورههای افسردگی و نیز در بین این دورهها (درمان معمولاً شامل حدود ۱۶ تا ۲۰ جلسه یک ساعته در یک دوره ۳ تا ۴ ماهه است)
- درمان بین فردی (IPT)
- زوج درمانی
- جلسات خانوادگی.
درمان اختلال دوقطبی با هیپنوتیزم
هیپنوتیزم درمانی میتواند به فرد کمک کند تا احساسات اضطراب، استرس و غم را کاهش دهد و آنها را بهتر کنترل کند. همچنین برای درمان رفتارهای منفی یا اختلال دو قطبی در نوجوانان که فاز افسردگی دو قطبی فرد را بدتر میکنند، استفاده میشود.
اختلال دو قطبی
زالو درمانی در بیماری دو قطبی – درمان اختلال دو قطبی با زالو
این یک بیماری روانی است و برای درمان آن باید به دکتر روانشناس یا دکتر روانپزشک مراجعه کنید. تنها در این صورت میتوانید برای درمان بیماری قدم درستی بردارید. روشهای سنتی و یا روشهایی مانند زالودرمانی به هیچ عنوان به طور قطعی جوابگو نیستند و نمیتوانید به آنها اعتماد داشتهباشید.
شوک درمانی در بیماران دوقطبی
در شرایط بحرانی، مانند روانپریشی یا فکر به خودکشی، که دارو، درمان روانی-اجتماعی و ترکیب این موارد موثر واقع نمیشود یا تاثیر کمی روی علائم حاد دارد، شوک برای بیماران دوقطبی انجام میشود. همچنین زمانیکه وضعیت پزشکی بیمار، مانند حاملگی، اجازه استفاده از دارو را نمیدهد، برای درمان اپیزودهای حاد از شوک درمانی در بیماران دوقطبی استفاده میشود.
تاثیر شوک درمانی روی افسردگی شدید، شیدایی یا ترکیب این دو یعنی افسردگی شیدایی بسیار بالاست. احتمال بروز مشکل دائمی در حافظهی بیمار با استفاده از روشهای مدرن شوک درمانی در بیماران دوقطبی به طرز قابل توجهی کاهش پیدا کرده است.
عوارض شوک درمانی در بیماران دوقطبی چیست؟
حتما میپرسید آیا شوک درمانی خطرناک است؟ این درمان عوارض جدی دارد و تنها زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که سود آن بیشتر از ضررش باشد. از عوارض شوک درمانی در بیماران دوقطبی میتوان به تهوع و استفراغ که موارد شایع هستند اشاره کرد.
اما یکی از مهمترین و تقریبا ماندگارترین عوارض این درمان که در برخی از بیماران اختلال دو قطبی بروز میکند، از دست دادن حافظه است.
اختلال دو قطبی در رابطه عاطفی چه مشکلاتی را ایجاد می کند؟
افراد مبتلا به اختلال دوقطبی ممکن است در حالت جنون، رفتارهای پرخطری مانند رابطه جنسی محافظت نشده یا روابط خارج از ازدواج داشته باشند. در طول دورههای افسردگی، شریک زندگی شما ممکن است به طور کلی از تماس جنسی اجتناب کند.
اختلالاتی که ممکن است همراه با دو قطبی بروز کنند کدامند؟
برخی علائم و اختلالات ممکن است همراه با دوقطبی بروز کنند و یا در صورت وجود دوقطبی درماننشده، تشدید شوند. اگر این اختلالات در کنار دوقطبی درمان نشوند، روند درمان را مختل کرده و از اثرپذیری درمان میکاهند. برخی از آنها عبارتند از:
- اختلال اضطرابی (اضطراب منتشر، اختلال اضطراب اجتماعی، استرس)
- اختلال خوردن
- بیش فعالی (ADHD) یا اختلال نقص توجه
- سوءمصرف الکل و مواد مخدر
- مشکلات جسمی همچون چاقی، بیماریهای قلبی، ناهنجاریهای تیروئیدی و سردرد.
افسردگی دو قطبی میتواند تأثیر منفی زیادی روی زندگی شخصی و اجتماعی فرد اعم از کار و تحصیل داشتهباشد. همچنین میتواند همراه با اختلالات روانی دیگری ظاهر شود یا باعث تشدید آنها شود.
حاملگی و درمان اختلال دوقطبی
شما باید هر گونه برنامه بارداری را با روانپزشک خود در میان بگذارید. شما با هم میتوانید نحوه مدیریت خلق و خوی خود در دوران بارداری و چند ماه اول پس از تولد نوزاد را هماهنگ کنید. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، لیتیوم و والپروات سدیم نباید تجویز شوند.
اگر در دوران مصرف لیتیوم باردار شدید بهتر است درباره اینکه آیا نیاز به قطع لیتیوم دارید یا خیر، با روانپزشکتان صحبت کنید. اگرچه لیتیوم در بارداری ایمنتر از سایر تثبیتکنندههای خلق و خو است، اما خطر ابتلای نوزاد به مشکلات قلبی قابل توجه است. این خطر باید با خطر افسردگی یا شیدایی شما سنجیده شود.
این خطر در سه ماه اول بارداری بیشتر است. لیتیوم پس از هفته بیست و ششم بارداری بیخطر است، اما اگر لیتیوم مصرف میکنید نباید شیر خود را به کودکتان دهید زیرا میتواند برای کودک شما سمی باشد.
بحث درباره امکان شروع برخی از درمان های روانشناختی ذکر شده در بالا ارزش دارد.
در طول بارداری، همه افراد درگیر – متخصص زنان و زایمان، ماماها، بازدیدکنندگان سلامت، پزشک عمومی، روانپزشک و پرستار روانپزشکی جامعه – باید با یکدیگر ارتباط نزدیک داشته باشند.
اختلال دو قطبی
می توان از ابتلا به دوقطبی پیشگیری کرد؟
هیچ راه مطمئنی برای پیشگیری از اختلال دو قطبی وجود ندارد. هرچند تشخیص به موقع و درمان زودهنگام بیماری از بدتر شدن اختلال و بروز سایر اختلالات پیشگیری میکند. در صورت تشخیص بایپولار، رعایت برخی نکات میتواند از تبدیل علائم کوچک و کماهمیت به حالات روانی خطرناک و تغییرات خلقوخوی فاحش جلوگیری کند. این نکات عبارتاند از:
- توجهکردن به علائم خطر:
اگر علائم خطر را بشناسید، میتوانید از شروع یک دوره جدید پیشگیری کنید. ممکن است الگوی تغییر حالات خود را بهخوبی درک کردهباشید و عواملی که سبب تحریک شروع آنها میشوند را شناسایی نمودهباشید. درصورتیکه به شروع فاز مانیا یا افسردگی نزدیک میشوید به روانپزشک خود اطلاع دهید. از اعضای خانواده و دوستان خود برای تشخیص علائم خطر کمک بخواهید.
- عدم مصرف مواد و الکل:
یکی از مواردی که به بدتر شدن حالات تغییر مود شما کمک میکند، مصرف مواد و الکل است. تا جایی که میتوانید از مصرف آنها بپرهیزید.
- مصرف داروهای تجویزی طبق دستورالعمل:
شاید دلتان بخواهد داروهای خود را کنار بگذارید و از مصرف آنها خودداری کنید. این کار را نکنید! تا زمانیکه میتوانید طبق دستور روانپزشک خود پیش بروید. سرخود دوز داروهای خود را کاهش ندهید و آنها را قطع نکنید زیرا ممکن است دچار سندرم ویدراوال (علائمی که حین قطع یک دارو با مصرف منظم، در بیمار ایجاد میشوند) شوید.
اختلال دو قطبی
افراد مبتلا به اختلال دو قطبی باید موارد زیر را کاهش دهند:
- کافئین
کافئین و سایر محرکها میتوانند شیدایی را تا حدی افزایش دهند. هنگام تجربه فاز شیدایی، تا حد امکان از قهوه، نوشابه و نوشیدنیهای انرژی زا اجتناب کنید. به جای آن چایهای گیاهی یا آب دم کرده را امتحان کنید گیاهان میتوانند انرژی طبیعی برای غلبه بر رکود به شما بدهند.
- قند
بالا و پایین بودن قند میتواند خلق و خوی نامتعادل را حتی بیشتر نامنظمتر کند و سقوط قند میتواند فاز افسردگی را بسیار بدتر کند. اگر واقعاً به چیزی شیرین نیاز دارید، به سراغ میوه بروید قندهای طبیعی باعث افزایش شدید قند خون نمیشوند.
- کربوهیدراتهای تصفیه شده
بیماران دوقطبی ممکن است بیشتر مستعد چاقی باشند، زیرا عدم تعادل سروتونین در مغز آنها ممکن است باعث شود که کربوهیدراتهای ناسالم بیشتری میل کنند. مواد غذایی نامناسب فرآوری شده را کنار بگذارید و کربوهیدراتهای خود را از غلات کامل، میوهها و سبزیجات دریافت کنید.
- الکل
الکل و اختلال دوقطبی با هم ترکیب نمیشوند. الکل نه تنها میتواند با داروهای روانپزشکی تداخل ضعیفی داشته باشد، بلکه میتواند خواب را مختل کند، خبر بد برای یک فرد دوقطبی که قبلاً شدیداً قوی است. بیماران دوقطبی نیز بیشتر از افراد عصبی به اعتیاد به مواد مخدر یا الکل مبتلا میشوند. به عبارت دیگر، الکل ارزش ریسک را ندارد.
- گریپ فروت
با پزشک خود در مورد وضعیت خاص خود صحبت کنید، اما برخی از داروهای دوقطبی به ویژه داروهای ضد تشنج، با گریپ فروت و آب گریپ فروت تداخل ضعیفی دارند.
لازم به ذکر است که غذا نمیتواند اختلال دوقطبی شما را درمان کند و همیشه بهتر است با پزشک خود در مورد بهترین برنامه درمانی برای خود صحبت کنید. اما رژیم غذایی مناسب و سبک زندگی سالم قطعا میتواند به کنترل علائم شما کمک کند و زندگی شما را به مسیر درست بازگرداند.
مدیریت کردن نوسانات خلقی شما
نظارت بر خود
چگونگی تشخیص علائم نوسان و از کنترل خارج شدن خلق و خوی خود را بیاموزید تا بتوانید زودتر کمک بگیرید. ممکن است بتوانید که هم از تجربه کردن دورههای خلقی کامل و تمام عیار و هم از بستری شدن در بیمارستان جلوگیری کنید. نگه داشتن یک دفترچه خاطرات خلقی میتواند کمک کند آنچه در زندگی تان به شما کمک میکند و آنچه به شما کمک نمیکند را بشناسید.
اختلال دو قطبی
دانش
تا آنجا که میتوانید، درباره بیماری خود بیاموزید و کمکهای موجود را بیابید. منابع اطلاعات بیشتر در انتهای این جزوه موجودند. برای گروههای حمایتی و سازمانهای مراقبت به زیر مراجعه کنید.
فشار روانی (استرس)
سعی کنید از موقعیتهای استرسزا اجتناب کنید زیرا چنین موقعیتهایی میتوانند ماشه شروع یک دوره شیدایی یا افسردگی را بکشند. اجتناب از همه استرسها غیرممکن است، بنابراین یادگیری روشهای مدیریت بهتر استرس ممکن است مفید باشد. میتوانید با سیدی یا دیویدی آرامسازی (تمدد اعصاب) را بیاموزید، به یک گروه تمدد اعصاب بپیوندید یا از یک روانشناس بالینی مشاوره بگیرید.
روابط
افسردگی یا شیدایی میتواند فشار زیادی را بر دوستان و خانواده وارد کند. ممکن است متوجه شوید که پس از یک دوره خلقی باید برخی روابط را بازسازی کنید.
اگر حداقل یک نفر را داشته باشید که بتوانید به او اتکا و اعتماد کنید، مفید است. وقتی حالتان خوب است، سعی کنید این بیماری را برای افرادی که برایتان مهمند توضیح دهید. آنها باید بفهمند بر شما چه میگذرد و چه کاری میتوانند برای شما انجام دهند.
فعالیتها
سعی کنید بین زندگی و کار، اوقات فراغت و روابط خود با خانواده و دوستان خود تعادل برقرار کنید. اگر بیش از حد سرتان شلوغ شود، ممکن است یک دوره شیدایی در شما ایجاد شود.
مطمئن شوید که زمان کافی برای تمدد اعصاب و استراحت دارید. اگر در استخدام نیستید، به فکر گذراندن یک دوره آموزشی یا انجام کارهای داوطلبانه که ربطی به بیماری روانی ندارد، باشید.
ورزش
به نظر میرسد ورزش نسبتاً شدید سه بار در هفته به مدت ۲۰ دقیقه یا بیشتر باعث بهبود خلق و خو میشود.
سرگرمی
مطمئن شوید که به طور منظم کارهایی انجام میدهید که از آنها لذت میبرید و به زندگی شما معنا میبخشند.
مصرف داروهایتان را ادامه دهید
قبل از اینکه پزشکتان فکر کند که قطع کردن داروهایتان ایمن است، ممکن است بخواهید داروهایتان را قطع کنید، – اما این کار میتواند منجر به نوسانات خلقی دیگری شود. وقتی حالتان خوب است با پزشک و خانواده خود درباره آن صحبت کنید.
به بیماران دو قطبی چه بگوییم و چه نگوییم؟
جملات و سوالاتی وجود دارند که در مواجهه با بیماران دو قطبی نباید از آنها استفاده کنیم. اگر با این بیماران زندگی میکنید یا معاشرت دارید، باید یاد بگیرید که رفتار هوشمندانهتری داشته باشید. رازی که باید بدانید این است: «کلمات باید نشاندهنده همدلی شما باشند نه خشم و ناراحتی شما.»
«همه ما گاهی اوقات نوسانات خلقی داریم.»
نوسانات خلقی با آنچه که بیماران دو قطبی تجربه میکنند، فرق دارد. بنابراین «همه» تجربه این بیماران را ندارند. بجای این عبارت بهتر است بگویید:« اشکالی نداره که احساس خوبی نداری؛ من اینجام که به تو کمک کنم.» یا « شاید دقیقا درک نکنم که چه حسی داری، ولی میخوام تا اونجا که میتونم راجع به اختلال دو قطبی یاد بگیرم.»
اختلال دو قطبی
«حالِت اونقدرها هم بد به نظر نمیرسه.»
شما هرگز نمیتوانید درک کنید که این بیماران چگونه در درون خود در حال مبارزه هستند. بنابراین بهتر است راجع به خوب و بد بودن حال آنها چیزی نگویید و قضاوتی نکنید. بجای آن بگویید:«میتونی چند تا از علائم رو به من بگی تا من هم یاد بگیرم و اینکه چطورمیتونم توی این شرایط کمکت کنم؟»
«تو یک بیماری روانی هستی!»
این بدترین جملهایی است که میتوانید به این بیماران بگویید. بسیاری از این بیماران انسانهای مهربان و دوستداشتنی هستند که به دنبال راهی برای بهبود حال خود میگردنند. این جمله را هرگز بکار نبرید و در عوض بگویید: « تو دیوانه نیستی و فقط درگیر یک مشکل پزشکی شدهای.» یا «دوقطبی بودن بر هوش و ادراک تو تاثیری ندارد.»
«تو نمیتونی یه بیمار دوقطبی باشی.»
زمانی این جمله را استفاده میکنیم که میخواهیم آنها باور کنند که به این بیماری مبتلا نیستند. در واقع به زور میخواهیم به آنها بگوییم که خوب هستند و مشکلی وجود ندارد. با این جملات نمیتوانید به آنها کمک کنید. بجای آن بگویید: « من دوست دارم بیشتر راجع به مشکلاتی که باهاش درگیر هستی بدونم تا بتونم کمکت کنم.»
«دو قطبی بودن رو بهانه نکن که کارهای روزمره رو انجام ندی!»
این بیماران زمانی که در حال سپری کردن فاز افسردگی هستند، دچار سرخوردگی و دلسردی میشوند. به همین دلیل واقعا در انجام کارهای روزمره مشکل دارند. بجای این جمله بگویید:« من میدونم که کنترل این بیماری گاهی اوقات خیلی سخت و طاقتفرساست؛ ولی کنارت هستم تا کمکت کنم.»
مواجهه با شرایط اضطراری
- در شیدایی شدید، یک فرد میتواند متخاصم، مشکوک و به صورت کلامی یا فیزیکی انفجاری شود.
- در افسردگی شدید، فرد ممکن است به فکر خودکشی بیفتد.
اگر دیدید فردی:
- با نخوردن یا آشامیدن به شدت از خود غافل میشود
- طوری رفتار می کند که خودش و دیگران را در خطر قرار میدهد
- صحبت از آسیب زدن یا کشتن خودش میکند
فورا کمک پزشکی دریافت کنید. ممکن است یک شماره شرایط بحرانی برای سلامت روان یا یک تیم اورژانس وجود داشته باشد که به آن تلفن بزنید. دپارتمانهای A&E در ۲۴ ساعت شبانه روز یک روانپزشک دارند.
نام یک متخصص مورد اعتماد (و شماره تلفن او) که میتوانید در هرگونه شرایط اضطراری مشابه، با او تماس بگیرید را نگه دارید. گاهی ممکن است به یک بستری کوتاه در بیمارستان نیاز باشد.
مراقبت از کودکان در صورت ابتلای شما به اختلال دوقطبی
اگر شیدا یا افسرده شوید، ممکن است برای مدتی نتوانید به درستی از فرزندانتان مراقبت کنید. شریک زندگی شما یا یکی دیگر از اعضای خانواده باید هنگامی که حالتان خوب نیست، این کار را انجام دهد. ممکن است مفید باشد که از قبل و هنگامی که حالتان خوب است برای این کار برنامهریزی کنید.
کودک شما ممکن است زمانی که حال شما خوب نیست احساس اضطراب و سردرگمی کند. کودکان نوپا اگر نتوانند ناراحتی خود را با کلمات بیان کنند، ممکن است دشوار یا وابسته شوند. کودکان بزرگتر آن را به روشهای دیگری نشان میدهند.
اگر بزرگسالان اطراف کودکان حساس و فهمیده باشند و بتوانند به مشکلات و سؤالاتشان به شیوهای آرام، منسجم و حمایتگر پاسخ دهند، کودکان آن را مفید خواهند یافت. یک بزرگسال میتواند به کودکان کمک کند بفهمند چرا مادر یا پدرشان رفتار متفاوتی دارند. به سؤالات باید با آرامش، مبتنی بر واقعیتها و به زبانی که برای آنها قابل درک باشد پاسخ داده شود. کودکان اگر بتوانند به روال معمول روزانه خود ادامه دهند، احساس بهتری خواهند داشت.
اختلال دو قطبی
توضیح دادن اختلال دوقطبی به کودکان
کودکان بزرگتر گاهی نگرانند که مسبب بیماری والدین خود شدهاند. باید به آنها اطمینان داده شود که مقصر نیستند. همچنین باید به آنها زمان و حمایت داده شود. هنگامی که یک کودک بزرگتر متوجه میشود که دارد از مادر یا پدری بیمار مراقبت میکند، به درک و حمایت عملی خاصی نیاز دارد.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر
بیماریهای روانی هم به اندازه بیماریهای جسمی مهم هستند، حتی شاید مهمتر هم باشند. بیماریهای روانی میتوانند منجر به اختلالات روانی و جسمی مختلفی شوند و بر کیفیت زندگی فرد و اطرافیانش تأثیر زیادی میگذارد. مهم است که نشانههای اختلال روانی دو قطبی را بشناسیم و در صورت مشاهده در خودمان یا اطرافیانمان، به دنبال درمان و حمایت باشیم.