چرا ورزشکاران سکته می کنند؟ علت ایست قلبی و مرگ ناگهانی هنگام ورزش
چرا ورزشکاران سکته می کنند؟ علت ایست قلبی و مرگ ناگهانی هنگام ورزش
وقتی یک ورزشکار جوان و بهظاهر سالم ناگهان هنگام تمرین یا مسابقه روی زمین میافتد، اولین سؤالی که معمولاً به ذهن میرسد این است: چرا ورزشکاران سکته می کنند؟ مگر ورزش برای قلب مفید نیست؟
«اما واقعاً چرا ورزشکاران سکته می کنند و چه عواملی میتوانند چنین اتفاق نادری را رقم بزنند؟»
واقعیت این است که ورزش منظم یکی از مهمترین عوامل محافظت از سلامت قلب و عروق است و فواید فعالیت بدنی برای بیشتر افراد بسیار بیشتر از خطرات آن است. با این حال، در موارد نادر، ورزش شدید میتواند در فردی که یک بیماری قلبی زمینهای و گاهی ناشناخته دارد، محرک یک اختلال خطرناک ریتم قلب یا سایر حوادث قلبی باشد.
نکته مهم دیگر این است که هر اتفاقی که در زمین ورزش رخ میدهد لزوماً «سکته قلبی» نیست. ایست قلبی ناگهانی، سکته قلبی و مرگ ناگهانی قلبی سه مفهوم متفاوت هستند. در ورزشکاران جوان، بسیاری از مواردی که در زبان عامیانه «سکته» نامیده میشوند، در واقع به ایست قلبی ورزشکاران ناشی از آریتمی یا یک بیماری ساختاری و ارثی قلب مربوط هستند.
در این مقاله بررسی میکنیم چرا ممکن است یک ورزشکار دچار ایست قلبی یا مرگ ناگهانی شود، چه بیماریهایی خطر را افزایش میدهند، آیا ورزش شدید برای قلب خطرناک است، چه علائمی را نباید نادیده گرفت و در صورت سقوط ناگهانی یک ورزشکار چه اقدامی میتواند جان او را نجات دهد.
آیا ورزش باعث سکته قلبی هنگام ورزش می شود؟
خیر؛ نمیتوان گفت ورزش بهطور کلی باعث سکته قلبی هنگام ورزش میشود.
برعکس، فعالیت بدنی منظم با کاهش بسیاری از عوامل خطر بیماریهای قلبی عروقی، از جمله کمتحرکی، فشار خون بالا، اضافهوزن و برخی اختلالات متابولیک، برای سلامت قلب مفید است.
اما یک نکته مهم وجود دارد: ورزش شدید یک فشار فیزیولوژیک قابل توجه به بدن وارد میکند. ضربان قلب افزایش پیدا میکند، فشار خون تغییر میکند و نیاز قلب به اکسیژن بالا میرود. در فرد سالم، بدن معمولاً این شرایط را بهخوبی تحمل میکند؛ اما اگر فرد بیماری قلبی پنهانی داشته باشد، فعالیت شدید در شرایط خاص میتواند یک آریتمی یا حادثه قلبی را تحریک کند.
بنابراین، پاسخ دقیقتر به سؤال «چرا ورزشکاران سکته میکنند؟» این است:
ورزش معمولاً علت اصلی نیست؛ بلکه در برخی افراد مستعد، ورزش شدید میتواند محرک بروز یک مشکل قلبی زمینهای باشد.
این موضوع بهخصوص در ورزشکاران جوان اهمیت دارد، زیرا برخی بیماریهای ارثی، مادرزادی یا ساختاری قلب ممکن است سالها بدون علامت باقی بمانند.
«بنابراین برای پاسخ علمی به سؤال چرا ورزشکاران سکته می کنند باید بیماریهای زمینهای و شرایط فرد را در نظر گرفت.»
تفاوت سکته قلبی، ایست قلبی و مرگ ناگهانی چیست؟
یکی از مهمترین قسمتهای این بحث، شناخت تفاوت این سه اصطلاح است.
۱. سکته قلبی چیست؟
سکته قلبی یا Heart Attack معمولاً زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخشی از عضله قلب کاهش پیدا کند یا مسدود شود. در نتیجه، عضله قلب اکسیژن کافی دریافت نمیکند و در صورت ادامه انسداد ممکن است آسیب ببیند.
سکته قلبی با ایست قلبی یکی نیست؛ اگرچه سکته قلبی در برخی موارد میتواند باعث اختلال ریتم شدید و در نهایت ایست قلبی شود.
۲. ایست قلبی چیست؟
ایست قلبی ناگهانی یا Sudden Cardiac Arrest زمانی اتفاق میافتد که قلب بهطور ناگهانی نتواند خون را به شکل مؤثر در بدن پمپاژ کند.
در این حالت فرد ممکن است ناگهان هوشیاری خود را از دست بدهد، سقوط کند و تنفس طبیعی نداشته باشد.
علت ایست قلبی میتواند بیماریهای قلبی مختلف یا اختلالات شدید ریتم قلب باشد. انجمن قلب آمریکا نیز تأکید میکند که سکته قلبی یکی از علل ایست قلبی است، اما تنها علت آن نیست.
۳. مرگ ناگهانی قلبی چیست؟
اگر ایست قلبی بهسرعت و بهطور مؤثر درمان نشود و فرد فوت کند، ممکن است از اصطلاح مرگ ناگهانی قلبی یا Sudden Cardiac Death استفاده شود.
به همین دلیل، وقتی خبر «مرگ ناگهانی یک ورزشکار» منتشر میشود، نباید بدون بررسی علت، آن را به «سکته قلبی» نسبت داد.
چرا ورزشکاران جوان دچار ایست قلبی میشوند؟
«برای اینکه بهتر بفهمیم چرا ورزشکاران سکته می کنند، ابتدا باید علل ایست قلبی ورزشکاران جوان را بشناسیم.»
علت ایست قلبی ورزشکاران به سن، شرایط جسمانی، بیماریهای زمینهای و نوع فعالیت بستگی دارد.
در ورزشکاران جوان، بیماریهای ارثی، مادرزادی، ساختاری و الکتریکی قلب سهم مهمی در حوادث قلبی ناگهانی دارند. در مقابل، در ورزشکاران بالاتر از حدود ۳۵ سال، بیماری عروق کرونر و تصلب شرایین اهمیت بیشتری پیدا میکند.
علت مرگ ناگهانی ورزشکاران
یکی از مهمترین سؤالات در این زمینه این است که چرا ورزشکاران سکته می کنند، حتی وقتی ظاهراً کاملاً سالم هستند؟
مرگ ناگهانی ورزشکاران اگرچه نادر است، اما گاهی حتی در افرادی که کاملاً سالم و آماده به نظر میرسند اتفاق میافتد. در ورزشکاران جوان، برخی بیماریهای پنهان قلبی مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، اختلالات مادرزادی عروق کرونر و بعضی اختلالات ریتم قلب میتوانند زمینهساز ایست قلبی ورزشکاران به صورت ناگهانی باشند. شدت فعالیت ورزشی در افراد مستعد ممکن است بهعنوان محرک یک آریتمی خطرناک عمل کند.
در ورزشکاران بالای ۳۵ سال نیز بیماری عروق کرونر اهمیت بیشتری پیدا میکند. بنابراین ورزش کردن معمولاً برای قلب مفید است، اما وجود علائمی مانند درد قفسه سینه، غش، تپش قلب غیرعادی یا سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی نباید نادیده گرفته شود.
چرا ورزشکاران سکته می کنند؟
مهمترین علتهایی که باید بشناسیم عبارتاند از:
۱. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک؛ ضخیم شدن غیرطبیعی عضله قلب
یکی از شناختهشدهترین بیماریهای مرتبط با مرگ ناگهانی در ورزشکاران جوان، کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا HCM است.
در این بیماری، بخشی از عضله قلب، بهویژه عضله بطن چپ، بیش از حد ضخیم میشود. این تغییر میتواند در عملکرد قلب اختلال ایجاد کند و در بعضی افراد زمینه ایجاد آریتمیهای خطرناک را فراهم کند.
مشکل اینجاست که برخی افراد مبتلا ممکن است مدتها هیچ علامت واضحی نداشته باشند.
در بعضی ورزشکاران ممکن است علائم با فعالیت شدید ظاهر شوند، مانند:
- تنگی نفس غیرعادی
- درد یا فشار قفسه سینه
- سرگیجه
- احساس تپش قلب
- غش هنگام ورزش
- کاهش غیرمنتظره تحمل فعالیت
انجمن قلب آمریکا HCM را یکی از علل مهم مرگ ناگهانی قلبی در ورزشکاران جوان معرفی میکند.
البته باید توجه داشت که بزرگ شدن قلب ورزشکار همیشه به معنای بیماری نیست. تمرینات ورزشی منظم میتوانند باعث سازگاریهای طبیعی قلب شوند. تشخیص تفاوت بین «قلب ورزشکار» و بیماری قلبی نیازمند ارزیابی پزشکی است.
شناخت این بیماریها کمک میکند بهتر درک کنیم چرا ورزشکاران سکته می کنند و چرا بعضی حوادث قلبی در سنین پایین رخ میدهند.
۲. اختلالات ریتم قلب و بیماریهای الکتریکی
قلب فقط یک عضله نیست؛ سیستم الکتریکی پیچیدهای دارد که زمان و سرعت ضربان قلب را تنظیم میکند.
برخی بیماریهای ارثی میتوانند این سیستم را مختل کنند. از جمله:
- سندرم QT طولانی
- سندرم بروگادا
- تاکیکاردی بطنی پلیمورفیک کاتکولآمینرژیک یا CPVT
- برخی اختلالات مسیرهای الکتریکی قلب
در بعضی از این بیماریها، افزایش آدرنالین و فعالیت شدید میتواند احتمال بروز آریتمی را افزایش دهد.
به همین دلیل، ممکن است فردی که در حالت استراحت کاملاً سالم به نظر میرسد، در شرایط فشار شدید جسمی یا هیجانی دچار اختلال ریتم خطرناک شود. اختلالات ارثی و مادرزادی در گروه بیماریهایی قرار دارند که در ورزشکاران جوان باید جدی گرفته شوند.
۳. ناهنجاری مادرزادی عروق کرونر
قلب برای فعالیت خود به خون و اکسیژن نیاز دارد. این خون از طریق عروق کرونر به عضله قلب میرسد.
در برخی افراد، محل شروع یا مسیر یکی از عروق کرونر از بدو تولد غیرطبیعی است.
این ناهنجاریها در حالت عادی ممکن است علامتی ایجاد نکنند، اما در بعضی شرایط و بهویژه هنگام فعالیت شدید میتوانند جریان خون قلب را دچار مشکل کنند.
به همین دلیل، ناهنجاریهای مادرزادی عروق کرونر از جمله علل مهمی هستند که در بررسی مرگ ناگهانی ورزشکاران جوان مورد توجه قرار میگیرند.
۴. میوکاردیت یا التهاب عضله قلب
میوکاردیت به التهاب عضله قلب گفته میشود و میتواند در اثر عوامل مختلف، از جمله برخی عفونتها، ایجاد شود.
این بیماری ممکن است با علائمی مانند:
- خستگی غیرعادی
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- تپش قلب
- کاهش توان ورزشی
همراه باشد.
ورزش شدید در شرایطی که قلب دچار التهاب فعال است، میتواند وضعیت را پیچیدهتر کند. به همین دلیل، ورزشکارانی که پس از یک بیماری یا عفونت دچار علائم غیرمعمول قلبی میشوند نباید بدون ارزیابی پزشکی به تمرینات سنگین برگردند.
میوکاردیت نیز در فهرست بیماریهای مرتبط با مرگ ناگهانی ورزشکاران قرار دارد.
۵. کاردیومیوپاتی آریتموژنیک
کاردیومیوپاتی آریتموژنیک یا Arrhythmogenic Cardiomyopathy گروهی از بیماریهای عضله قلب است که میتواند زمینه را برای اختلالات ریتم خطرناک فراهم کند.
این بیماری در برخی موارد زمینه ژنتیکی دارد و ممکن است در ورزشکاران جوان با آریتمی یا سنکوپ هنگام فعالیت خود را نشان دهد.
به همین دلیل، سابقه خانوادگی بیماری قلبی و مرگ ناگهانی اهمیت زیادی دارد.
اگر فردی در خانواده سابقه مرگ ناگهانی در سنین پایین داشته باشد، مخصوصاً اگر علت آن مشخص نباشد، بهتر است این موضوع هنگام مراجعه به پزشک مطرح شود.
۶. بیماری عروق کرونر در ورزشکاران بالای ۳۵ سال
یک تصور اشتباه این است که ورزشکار به دلیل داشتن آمادگی جسمانی بالا، هرگز به بیماری عروق قلب مبتلا نمیشود.
این تصور درست نیست.
در ورزشکاران بالاتر از ۳۵ سال، بیماری عروق کرونر و تصلب شرایین اهمیت بیشتری پیدا میکند و یکی از مهمترین علل مرگ ناگهانی قلبی در این گروه سنی محسوب میشود.
ورزش منظم همچنان برای سلامت قلب بسیار مفید است، اما ورزشکار بودن فرد را از عوامل خطر قلبی مانند:
- سن
- فشار خون بالا
- دیابت
- اختلال چربی خون
- سیگار
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی
- اضافهوزن
مصون نمیکند.
به همین دلیل، یک ورزشکار ۴۵ ساله نباید تصور کند چون هر روز تمرین میکند، دیگر نیازی به توجه به سلامت قلب و عوامل خطر ندارد.
۷. ضربه به قفسه سینه و Commotio Cordis
یک علت بسیار نادر اما قابل توجه، Commotio Cordis است.
در این وضعیت، ضربه نسبتاً شدید و ناگهانی به قفسه سینه در یک لحظه بسیار خاص از چرخه الکتریکی قلب میتواند باعث ایجاد آریتمی شدید و ایست قلبی شود.
این اتفاق بیشتر در برخی ورزشهای برخوردی و در افراد جوان دیده شده است.
نکته مهم این است که در Commotio Cordis ممکن است حتی آسیب ساختاری واضحی به قلب وارد نشده باشد؛ مشکل اصلی ایجاد اختلال الکتریکی ناگهانی است. انجمن قلب آمریکا آن را پدیدهای بسیار نادر اما جدی توصیف میکند که نیازمند اقدام سریع، CPR و استفاده از AED است.
۸. کمآبی، گرما و اختلالات الکترولیتی
ورزشکاران، بهخصوص در محیط گرم یا هنگام تمرین طولانی، مقدار قابل توجهی آب و الکترولیت از طریق تعریق از دست میدهند.
کمآبی شدید و اختلالات الکترولیتی میتوانند وضعیت بدن و عملکرد قلب را تحت تأثیر قرار دهند.
این موضوع بهخصوص در شرایطی اهمیت دارد که فرد:
- تمرین طولانی و شدید انجام میدهد
- در هوای بسیار گرم ورزش میکند
- مقدار زیادی عرق میکند
- مایعات کافی دریافت نمیکند
- رژیمهای غذایی بسیار محدود دارد
- از روشهای نامناسب برای کاهش سریع وزن استفاده میکند
البته نباید هر مورد ایست قلبی ورزشکار را به «کمبود آب» یا «کمبود پتاسیم و منیزیم» نسبت داد. علت ایست قلبی باید بر اساس شرایط فرد و بررسی پزشکی مشخص شود.
راهنمای کمکهای اولیه انجمن قلب آمریکا و صلیب سرخ آمریکا نیز کمآبی ناشی از فعالیت را یکی از نگرانیهای مهم در ورزش و فعالیت شدید میداند.
چرا ورزشکاران سکته می کنند؟
آیا مکملهای ورزشی میتوانند باعث ایست قلبی ورزشکاران شوند؟
در بررسی اینکه چرا ورزشکاران سکته می کنند، مصرف برخی مکملها و مواد محرک نیز باید با توجه به ترکیبات و مقدار مصرف بررسی شود.
این سؤال بسیار مهم است، اما پاسخ آن یک «بله یا خیر» ساده نیست.
مکملهای ورزشی یک گروه بسیار بزرگ از محصولات هستند و ترکیبات آنها با یکدیگر تفاوت زیادی دارد.
برخی محصولات حاوی مواد محرک هستند و ممکن است روی ضربان قلب، فشار خون یا سیستم عصبی اثر بگذارند. همچنین مصرف خودسرانه بعضی ترکیبات ناشناخته، محصولات غیرمجاز یا مواد افزایشدهنده عملکرد ورزشی میتواند خطرات جدی داشته باشد.
بنابراین نباید تصور کرد که:
«اگر مکمل ورزشی است، پس حتماً برای قلب بیخطر است.»
از طرف دیگر، نباید هر حادثه قلبی در ورزشکار را به یک مکمل نسبت داد.
اگر ورزشکار دارو، مکمل، ماده محرک یا محصول افزایش عملکرد مصرف میکند و همزمان دچار تپش قلب، درد قفسه سینه، سرگیجه یا کاهش تحمل ورزش شده است، بهتر است موضوع را با پزشک یا داروساز مطرح کند.
آیا ورزش شدید برای قلب خطرناک است؟
برای بیشتر افراد، فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط فرد، برای قلب مفید است.
مشکل زمانی مطرح میشود که شدت فعالیت بدون آمادگی مناسب افزایش پیدا کند یا فرد بیماری قلبی تشخیصدادهنشده داشته باشد.
انجمن قلب آمریکا اشاره میکند که فواید فعالیت بدنی برای اغلب افراد از خطرات آن بیشتر است، اما تمرینات بسیار شدید و استقامتی در افرادی که آمادگی کافی ندارند یا بیماری قلبی زمینهای دارند میتواند خطر حوادث قلبی را افزایش دهد.
بنابراین مسئله این نیست که:
«ورزش زیاد = قلب خراب»
بلکه باید گفت:
«شدت ورزش باید متناسب با آمادگی جسمانی، سن، وضعیت سلامت و سابقه پزشکی فرد باشد.»
افزایش ناگهانی حجم یا شدت تمرین، مخصوصاً در فرد کمتحرک، میتواند فشار زیادی به سیستم قلبی عروقی وارد کند.
چه ورزشکارانی بیشتر نیاز به بررسی قلبی دارند؟
هیچ آزمایشی نمیتواند برای همه افراد تضمین کند که خطر یک حادثه قلبی ناگهانی صفر است.
اما بعضی شرایط اهمیت بیشتری دارند.
اگر ورزشکار یکی از موارد زیر را دارد، بهتر است پیش از ادامه تمرینات شدید با پزشک مشورت کند:
سابقه غش هنگام ورزش
غش کردن هنگام فعالیت ورزشی یا بلافاصله پس از آن، مخصوصاً اگر علت مشخصی نداشته باشد، نباید بهسادگی نادیده گرفته شود.
درد قفسه سینه هنگام ورزش
درد یا فشار قفسه سینه هنگام فعالیت شدید میتواند نیازمند بررسی پزشکی باشد.
تپش قلب غیرعادی
احساس ضربان بسیار سریع، نامنظم یا حملهای قلب، بهخصوص همراه با سرگیجه یا ضعف، باید بررسی شود.
تنگی نفس غیرعادی
طبیعی است که هنگام ورزش نفسنفس بزنیم؛ اما تنگی نفس شدید یا غیرمعمول نسبت به سطح فعالیت فرد میتواند علامت هشدار باشد.
سابقه مرگ ناگهانی در خانواده
اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده در سنین پایین و بدون علت مشخص دچار مرگ ناگهانی شده باشد، این موضوع اهمیت ویژهای دارد.
سابقه بیماری قلبی
افراد مبتلا به بیماریهای ساختاری، ریتمی یا مادرزادی قلب نباید بدون نظر پزشک درباره شدت و نوع فعالیت ورزشی تصمیم بگیرند.
علائم هشدار قلبی که ورزشکار نباید نادیده بگیرد
یکی از مهمترین بخشهای این مقاله برای ورزشکاران، شناخت علائم هشدار است.
این علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
۱. درد یا فشار قفسه سینه هنگام ورزش
۲. غش یا نزدیک به غش در زمان فعالیت
۳. تپش قلب شدید یا نامنظم
۴. تنگی نفس غیرمعمول نسبت به شدت تمرین
۵. سرگیجه شدید هنگام ورزش
۶. افت ناگهانی و غیرقابل توضیح عملکرد ورزشی
۷. خستگی شدید و غیرمعمول
۸. سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی قلبی
وجود این علائم به معنی قطعی بودن بیماری قلبی نیست، اما دلیل خوبی برای ارزیابی پزشکی است.
بهخصوص غش هنگام ورزش و درد قفسه سینه هنگام فعالیت نباید صرفاً به خستگی یا کمبود آمادگی نسبت داده شوند.
چرا ورزشکاران سکته می کنند؟
آیا ورزشکار قبل از شروع ورزش باید نوار قلب بدهد؟
پاسخ این سؤال برای همه افراد یکسان نیست.
بررسیهای پیش از ورزش میتوانند بر اساس سن، نوع ورزش، سطح فعالیت، سابقه خانوادگی، علائم و شرایط پزشکی فرد متفاوت باشند.
در ورزشکاران رقابتی، ارزیابی پیش از شرکت در ورزش میتواند شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه باشد و در صورت وجود نشانه یا عامل خطر، پزشک ممکن است آزمایشهایی مانند ECG، اکوکاردیوگرافی، تست ورزش، هولتر یا تصویربرداریهای تخصصیتر را درخواست کند. انجمن قلب اروپا نیز بر اهمیت ارزیابی هدفمند ورزشکاران در معرض خطر تأکید دارد.
بنابراین:
نوار قلب برای همه ورزشکاران الزاماً به یک شکل و در هر شرایطی لازم نیست، اما در فرد مناسب میتواند اطلاعات مهمی ارائه دهد.
نکته مهم این است که نتیجه نوار قلب ورزشکار باید توسط فردی که با تغییرات طبیعی قلب ورزشکاران آشناست تفسیر شود؛ زیرا برخی تغییرات ECG ممکن است نتیجه سازگاری طبیعی بدن با تمرین باشند و لزوماً نشانه بیماری نباشند.
آیا قلب ورزشکار با قلب فرد عادی فرق دارد؟
بله، تمرین منظم میتواند باعث سازگاریهایی در سیستم قلبی عروقی شود.
در ورزشکاران حرفهای، قلب ممکن است از نظر اندازه، ضربان در حالت استراحت و برخی ویژگیهای عملکردی با فرد کمتحرک متفاوت باشد.
این تغییرات به خودی خود بیماری محسوب نمیشوند.
مشکل زمانی ایجاد میشود که تغییرات ناشی از تمرین با یک بیماری قلبی اشتباه گرفته شوند یا برعکس، بیماری واقعی بهعنوان «قلب ورزشکار» نادیده گرفته شود.
به همین دلیل، تفسیر علائم، ECG و تصویربرداری قلب در ورزشکاران باید با توجه به سن، نوع ورزش، میزان تمرین و سابقه پزشکی انجام شود.
چرا بعضی ورزشکاران بدون هیچ علامت قبلی دچار ایست قلبی میشوند؟
این موضوع یکی از مهمترین دلایلی است که پاسخ به سؤال چرا ورزشکاران سکته می کنند را دشوار میکند و این یکی از ترسناکترین قسمتهای ماجراست.
برخی بیماریهای قلبی ممکن است سالها بدون علامت واضح باقی بمانند.
فرد ممکن است جوان باشد، وزن مناسبی داشته باشد، ورزش کند و حتی رکوردهای خوبی ثبت کند؛ اما همچنان یک بیماری ارثی یا ساختاری قلبی داشته باشد که تا آن زمان تشخیص داده نشده است.
گاهی اولین نشانه بیماری ممکن است:
- غش
- آریتمی
- درد قفسه سینه
- تنگی نفس
- یا در موارد بسیار نادر، ایست قلبی ورزشکاران
باشد.
البته این موضوع نباید باعث ترس از ورزش شود. حوادث مرگبار قلبی در ورزشکاران جوان نادر هستند و ورزش منظم همچنان یکی از پایههای مهم سلامت عمومی محسوب میشود. هدف از شناخت عوامل خطر، ترساندن افراد از ورزش نیست؛ بلکه تشخیص افراد در معرض خطر و ایجاد شرایط ایمنتر برای ورزش است.
اگر ورزشکار ناگهان روی زمین افتاد چه کنیم؟
اگر فردی هنگام ورزش ناگهان سقوط کرد و بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد، نباید منتظر بمانیم تا خودش به هوش بیاید.
در چنین شرایطی باید سریع درخواست کمک کرد، با اورژانس تماس گرفت، CPR را شروع کرد و اگر دستگاه AED یا دفیبریلاتور خودکار خارجی در دسترس است، طبق دستور دستگاه از آن استفاده کرد.
انجمن قلب آمریکا تأکید میکند که درمان ایست قلبی ورزشکاران به شناسایی سریع، CPR باکیفیت و دفیبریلاسیون سریع در ریتمهای قابل شوک وابسته است.
اهمیت AED بسیار زیاد است؛ زیرا در برخی انواع ایست قلبی، شوک الکتریکی سریع میتواند ریتم قلب را به حالت مؤثر برگرداند.
مطالعات مربوط به ایست قلبی ورزشکاران مرتبط با ورزش نیز نشان دادهاند که استفاده زودهنگام از AED میتواند به شکل قابل توجهی شانس زنده ماندن را افزایش دهد.
یک نکته بسیار مهم:
برای شروع CPR نباید منتظر رسیدن آمبولانس ماند.
اگر فرد بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد، زمان اهمیت حیاتی دارد.
آیا میتوان از مرگ ناگهانی ورزشکاران جلوگیری کرد؟
هیچ روشی نمیتواند خطر را به صفر برساند، اما میتوان اقدامات مهمی برای کاهش خطر و افزایش شانس نجات انجام داد.
۱. توجه به سابقه خانوادگی
سابقه بیماریهای ارثی قلبی یا مرگ ناگهانی در اعضای خانواده را جدی بگیرید.
۲. نادیده نگرفتن علائم
غش هنگام ورزش، درد قفسه سینه، تپش قلب غیرمعمول و تنگی نفس غیرعادی را نباید صرفاً به خستگی نسبت داد.
۳. افزایش تدریجی شدت تمرین
اگر مدت زیادی کمتحرک بودهاید، ناگهان وارد تمرینات بسیار سنگین نشوید.
۴. بررسی پزشکی در افراد پرخطر
افرادی که بیماری قلبی، سابقه خانوادگی قابل توجه یا علائم هشدار دارند، بهتر است درباره نوع و شدت فعالیت ورزشی با پزشک مشورت کنند.
۵. توجه به گرما و کمآبی
در ورزش طولانی و محیط گرم، وضعیت آب و الکترولیت بدن اهمیت دارد.
۶. آماده بودن محیط ورزشی
باشگاهها، مدارس و مراکز ورزشی بهتر است برای شرایط اضطراری برنامه مشخص داشته باشند و کارکنان آنها با CPR و استفاده از AED آشنا باشند.
انجمن قلب آمریکا نیز بر اهمیت آمادگی مربیان و کارکنان ورزشی برای مواجهه با ایست قلبی ورزشکاران تأکید کرده است.
آیا ورزشکار بودن یعنی قلب کاملاً سالم است؟
خیر.
این یکی از مهمترین باورهای اشتباه درباره ورزشکاران است.
ظاهر سالم، عضلات قوی و توانایی انجام تمرینات سنگین نمیتواند بهتنهایی سلامت کامل قلب را ثابت کند.
یک ورزشکار ممکن است:
- بیماری ارثی قلبی داشته باشد؛
- اختلال ریتم داشته باشد؛
- ناهنجاری مادرزادی عروق کرونر داشته باشد؛
- یا در سنین بالاتر دچار بیماری عروق کرونر شود.
به همین دلیل، «ورزشکار بودن» یک عامل محافظتی مهم برای سلامت عمومی است، اما مصونیت مطلق در برابر بیماری قلبی ایجاد نمیکند. حتی در ورزشکاران، بررسی عوامل خطر قلبی اهمیت دارد.
آیا ورزش برای قلب خوب است یا بد؟
اگر بخواهیم کل مقاله را در یک جمله خلاصه کنیم:
ورزش منظم برای قلب مفید است، اما ورزش شدید در فردی که بیماری قلبی زمینهای دارد یا بدون آمادگی مناسب انجام میشود، میتواند در شرایط خاص خطر ایجاد کند.
بنابراین راهحل، کنار گذاشتن ورزش نیست.
راهحل این است که:
ورزش مناسب + افزایش تدریجی شدت + توجه به علائم + شناخت عوامل خطر + ارزیابی پزشکی در افراد نیازمند
را در کنار هم داشته باشیم.
جمعبندی؛ چرا ورزشکاران سکته می کنند؟
پاسخ سؤال «چرا ورزشکاران سکته می کنند؟» پیچیدهتر از چیزی است که در نگاه اول به نظر میرسد.
در بسیاری از موارد، بهخصوص در ورزشکاران جوان، آنچه بهعنوان «سکته» مطرح میشود ممکن است در واقع ایست قلبی ناگهانی ناشی از یک بیماری ساختاری یا الکتریکی قلب باشد.
در ورزشکاران جوان، بیماریهایی مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، اختلالات ارثی ریتم قلب، ناهنجاریهای مادرزادی عروق کرونر، کاردیومیوپاتی آریتموژنیک و میوکاردیت از جمله علل مهمی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. در ورزشکاران بالاتر از ۳۵ سال نیز بیماری عروق کرونر اهمیت بیشتری پیدا میکند.
با این حال، نباید از این موضوع نتیجه گرفت که ورزش برای قلب خطرناک است. ورزش منظم همچنان یکی از بهترین عادتها برای حفظ سلامت قلب و بدن است.
مهم این است که ورزش متناسب با شرایط فرد انجام شود و علائم هشدار قلبی نادیده گرفته نشوند.
اگر ورزشکاری هنگام فعالیت دچار درد قفسه سینه، غش، تپش قلب غیرعادی یا تنگی نفس غیرمعمول میشود، بهتر است پیش از ادامه تمرینات شدید، ارزیابی پزشکی انجام دهد.
و اگر فردی هنگام ورزش ناگهان بیهوش شد و تنفس طبیعی نداشت، باید ایست قلبی را یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفت و فوراً درخواست کمک، CPR و در صورت دسترسی استفاده از AED را آغاز کرد.
سوالات متداول درباره سکته قلبی هنگام ورزش و ایست قلبی در ورزشکاران
– آیا ورزشکاران بیشتر از افراد عادی سکته می کنند؟
خیر. ورزش منظم بهطور کلی برای سلامت قلب مفید است. اما در برخی افراد دارای بیماری قلبی زمینهای، فعالیت شدید میتواند محرک یک حادثه قلبی باشد. میزان خطر به سن، نوع بیماری، شدت فعالیت و عوامل فردی بستگی دارد.
– چرا یک ورزشکار جوان و سالم ممکن است ناگهان ایست قلبی کند؟
برخی بیماریهای ارثی، مادرزادی، ساختاری یا الکتریکی قلب میتوانند بدون علامت واضح باقی بمانند و در شرایطی مانند ورزش شدید باعث آریتمی خطرناک شوند. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یکی از بیماریهای مهم در این زمینه است.
– آیا سکته قلبی با ایست قلبی هنگام ورزش فرق دارد؟
بله. سکته قلبی معمولاً به اختلال در جریان خون عضله قلب مربوط است، در حالی که ایست قلبی به از دست رفتن ناگهانی توانایی قلب برای پمپاژ مؤثر خون گفته میشود. سکته قلبی میتواند یکی از علل ایست قلبی باشد، اما این دو اصطلاح مترادف نیستند.
– آیا ورزش شدید میتواند باعث ایست قلبی شود؟
در بیشتر افراد، ورزش منظم فواید زیادی دارد؛ اما ورزش شدید میتواند در افراد دارای بیماری قلبی زمینهای یا افرادی که آمادگی کافی ندارند، خطر برخی حوادث قلبی را افزایش دهد. به همین دلیل افزایش شدت تمرین باید تدریجی و متناسب با شرایط فرد باشد.
– آیا درد قفسه سینه هنگام ورزش طبیعی است؟
درد یا فشار قفسه سینه هنگام فعالیت را نباید بهطور خودکار طبیعی فرض کرد، بهخصوص اگر جدید، شدید، تکرارشونده یا همراه با تنگی نفس، سرگیجه یا تپش قلب باشد. چنین علائمی نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
– آیا غش کردن هنگام ورزش خطرناک است؟
غش هنگام ورزش یا نزدیک به آن، بهویژه اگر بدون علت مشخص باشد، میتواند یکی از علائم هشدار بیماری قلبی باشد و بهتر است بررسی پزشکی شود.
– آیا ورزشکاران باید قبل از ورزش نوار قلب بدهند؟
نیاز به ECG به شرایط فرد، سن، نوع ورزش، سابقه پزشکی، علائم و عوامل خطر بستگی دارد. در افراد منتخب، ECG و آزمایشهای تکمیلی میتوانند در شناسایی برخی بیماریهای قلبی کمککننده باشند.
– آیا مکملهای ورزشی باعث سکته قلبی هنگام ورزش میشوند؟
نمیتوان همه مکملهای ورزشی را در یک گروه قرار داد. برخی محصولات ممکن است حاوی مواد محرک یا ترکیباتی باشند که روی قلب و فشار خون اثر میگذارند. مصرف محصولات ناشناخته یا غیرمجاز میتواند خطرناک باشد. برای بررسی یک مکمل خاص باید ترکیبات و مقدار مصرف آن بررسی شود.
– اگر ورزشکار ناگهان بیهوش شد چه کنیم؟
اگر فرد پاسخ نمیدهد و تنفس طبیعی ندارد، باید فوراً کمک اورژانسی درخواست شود، CPR آغاز شود و در صورت دسترسی AED مورد استفاده قرار گیرد. تأخیر در شروع احیا میتواند شانس بقا را کاهش دهد.
– آیا ورزش برای افراد مبتلا به بیماری قلبی ممنوع است؟
لزوماً خیر. بسیاری از افراد مبتلا به بیماری قلبی میتوانند با برنامه مناسب و تحت نظر پزشک ورزش کنند. نوع، شدت و میزان فعالیت باید بر اساس بیماری و شرایط فرد تعیین شود. انجمن قلب اروپا نیز بر ارزیابی تخصصی و تصمیمگیری فردمحور درباره ورزش در مبتلایان به بیماریهای قلبی تأکید دارد.
یک نکته مهم از فارماکالا
اگر ورزش میکنید، از ترس این مقاله ورزش را کنار نگذارید.
ورزش دشمن قلب نیست.
آنچه اهمیت دارد این است که بدن خود را بشناسید، شدت تمرین را منطقی افزایش دهید و علائمی مانند درد قفسه سینه، غش، تپش قلب غیرعادی یا تنگی نفس غیرمعمول را نادیده نگیرید.
در صورت وجود بیماری قلبی، سابقه خانوادگی قابل توجه یا علائم هشدار، درباره ایمنی و شدت فعالیت ورزشی با پزشک مشورت کنید.
این مطلب جایگزین تشخیص یا توصیه پزشکی فردی نیست.
جهت مطالعه مقاله چرا ورزش میکنم ولی لاغر نمیشم و آشنایی با ورزش های لاغری ران کلیک کنید.